.:Wargaming Zone:. - serwis wargamingowy - .:Artykuł - Armia saska w latach 1810-1813:.
Wargaming Zone     
Czwartek godzina 19:30,
21 wrzesień 2017

Armia saska w latach 1810-1813
Data: Pi± 22 Kwi, 2005
Autor: Jan Snopkiewicz
Artyku? przedstawia organizacj? i umundurowanie armii saskiej w okresie 1810-1813

Udzia? wojsk saskich w kampaniach 1812-1813

Piechota

Kawaleria

Artyleria i saperzy

Generalicja i sztaby

Sztandary

Sk?ad korpusw w kampaniach

Ilustracje barwne

Przypisy



Udzia? wojsk saskich w kampaniach 1812-1813

Kampania 1812

Rok 1810 by? prze?omowym dla armii saskiej, dokonano bowiem reformy wojskowej. Rozwi?zano cztery pu?ki piechoty – von Sanger, von Thummel, Prinx Xavier i von Bunau. Z 2 batalionw lekkiej piechoty (schutzen) utworzono dwa osobne, niezale?ne pu?ki lekkiej piechoty – w kampanii 1809 byli po prostu zbieranin? lekkich piechurw ze wszystkich pu?kw piechoty – od 1810 mieli wyst?powa? jako osobna jednostka. Stworzono te? niezale?ny oddzia? jegrw o sile jednej kompanii piechoty.

Zreformowano kawaleri? – liczba pu?kw ci??kiej jazdy zosta?a zmniejszona do trzech.

Zupe?nie zmieniono umundurowanie zarwno piechoty, kawalerii jak i artylerii, upodabniaj?c je do stylu francuskiego. Ca?e wojsko zosta?o przezbrojone, wprowadzono francuskie metody walki na polu bitwy (szyki kolumnowe etc.).

Reformy te by?y zarwno wynikiem znacznych strat w kampanii 1809 jak i du?ej roli jak? przywi?zywa? Napoleon do wojska saskiego. W 1810 roku cesarz liczy? si? z mo?liwo?ci? inwazji Rosji. Armia Ksi?stwa Warszawskiego, Sasi i korpus Davouta mia?y stanowi? bufor, ktry przyjmie na siebie pierwszy impet uderzenia armii carskiej [1].

Dodatkowo wojska Fryderyka Augusta mia?y wraz z si?ami Poniatowskiego i Davouta szachowa? Prusy na wypadek zdrady i rozpocz?cia przez nie wojny, a nawet w ostateczno?ci Sasi mieli pomc w likwidacji pastwa Fryderyka Wilhelma III [2].

Do wojny 1812 roku Sasi wystawili osobny korpus (VII) pod dowdztwem gen. Reyniera. Pocz?tkowo liczy? on 22 bataliony piechoty, 28 szwadronw jazdy i 50 dzia?. Korpus wraz z Polakami ksi?cia Poniatowskiego i Westfalczykami gen. Vandamme’a znalaz? si? w prawoskrzyd?owej grupie korpusw pod komend? najbardziej chyba nieudolnego wodza – krla Hieronima Bonaparte.

Pierwszym zadaniem Sasw by?o jak najszybsze dotarcie do wojsk polskich, aby wzmocni? si?y przed ewentualnym napadem armii carskiej. 9 IV korpus stan?? w Kaliszu. Wwczas z korpusu wydzielono pu?ki von Rechten i von Low do s?u?by garnizonowej w Gda?sku i G?ogowie. Brygad? jazdy ci??kiej gen. Thielmana w??czono w sk?ad 4 korpusu kawalerii gen. Latour-Mabourga, za? pu?k szwole?erw Prinz Albert znalaz? si? w sk?adzie 17 brygady jazdy lekkiej. Tak ,,okrojony” korpus liczy? odt?d 18 batalionw piechoty, 16 szwadronw kawalerii i 50 dzia?.

Z Kalisza Sasi udali si? w kierunku Radomia. Od 24 IV kwatera g?wna Reyniera sta?a w Radomiu, a ca?y korpus obejmowa? okolice Pu?aw. 29 i 31 V Hieronim odby? przegl?d korpusu saskiego. Hieronim otrzyma? rozkazy ?cigania i ewentualnego odci?cia jednostek Bagrationa stacjonuj?cych w rejonie Bia?egostoku. Sasi stoczyli kilka potyczek z wycofuj?cym si? przeciwnikiem. Krl zaj?? w ko?cu Grodno 29 VI 1812. Siedzia? tam do 5 VII marnuj?c bezcenny czas – ,,czeka? na rozkazy” [3].

Kiedy krl, wraz z Polakami, zagrzewa? miejsce w Grodnie korpusy Schwarzenberga i Reyniera wykona?y skrupulatnie swoje zadanie – operowa?y w kierunku Brze?cia. Sasi weszli do Bia?egostoku. 11 VII Hieronim dosta? to na co czeka? – rozkazy. Jednak zacz?? przekazywa? dyrektywy z taka panik?, ?e korpusy b??dzi?y nie wiedz?c, ktrego rozkazu maj? s?ucha? i gdzie maszerowa?.

Nie mam zamiaru wchodzi? w szczeg?y, bowiem opisanie dok?adnych tras marszu Sasw w 1812 roku wymaga?oby napisania osobnego opracowania. Do?? powiedzie?, ?e 26 VII Reynier zorientowa? si? wreszcie, ?e garnizon Brze?cia zosta? zniszczony przez Rosjan. Zawrci? wi?c swoje wojska w tym kierunku. 27 VII dosz?o do bitwy pod Kobryniem. Brygada gen. von Klengela (5 batalionw piechoty) i 3 szwadrony u?anw ksi?cia Klemensa zosta?y zaatakowane przez 12 000 Rosjan. Po morderczym, o?miogodzinnym starciu, kiedy Sasom kompletnie sko?czy?a si? amunicja, Reynier odda? pole walki. Wycofa? si? w kierunku Schwarzenberga, po??czy? si? z nim i wzi?? odwet za Kobry? bij?c pod Horodeczn? wojska Tormasowa (12 VIII). Sasi stracili w tej bitwie blisko 2500 ludzi [4].

Nasta? okres chwilowego spokoju, Reynier wraz z Schwarzenbergiem pozostali na uboczu g?wnych dzia?a? wojennych os?aniaj?c Ksi?stwo Warszawskie i po?udniow? flank? Napoleona. Pod koniec sierpnia do VII korpusu do??czy?a brygada gen. Kwa?niewskiego (13 pu?k piechoty i regiment warszawskiej gwardii narodowej) [5].

Si?y te wystarcza?y, aby powstrzyma? armi? Tormasowa. Jednak kiedy Rosja podpisa?a pokj z Turcj? i na Wo?y? nadci?gn?? admira? Cziczagow z armi? naddunajsk?, sytuacja zaczyna?a by? coraz bardziej niebezpieczna. Admira? nawi?za? kontakt z si?ami Tormasowa. Si?y Rosjan zwi?kszy?y si? do ok. 70 000 ludzi. Sasi i Austriacy mogli przeciwstawi? im jedynie ok. 35 tys. ?o?nierzy. Przewaga liczebna Rosjan jak i pewna niech?? do ,,umierania za Napoleona” spowodowa?a, ?e Schwarzenberg i Reynier wycofali si? na lini? Bugu.

27 pa?dziernika Cziczagow otrzyma? rozkaz Kutuzowa wyruszenia na p?noc w celu odci?cia drogi odwrotu Napoleonowi w rejonie Borysowa nad Berezyn?. Admira? wydzieli? ze swojej armii korpus gen. Sackena licz?cy ok. 25 000 ludzi do obserwacji poczyna? Austriakw i Sasw. Do Reyniera do??czy?a natomiast 32 dywizja piechoty gen. Durutte’a (5 karnych regimentw liniowych francuskich i jeden z Wurzburga).

Schwarzenberg podj?? prb? po?cigu za Cziczagowem. Ruszy? na p?nocny wschd, nie chc?c dopu?ci? do po??czenia z Wittgesteinem. Sackena zostawi? na swoich ty?ach pod Brze?ciem. Reynier posuwa? si? wraz ze swoimi ?o?nierzami nieco z ty?u. Os?ania? pochd Austriakw. Sasi kilkakrotnie ?cierali si? z Rosjanami (Rudnia, ?wis?ocza). 11 XI Sasi zrobili zwrot o 180 stopni i zwrcili si? frontem do Sackena. Austriacy boj?c si? konfrontacji z Cziczagowem zatrzymali si? czekaj?c na Reyniera.

Tymczasem dosz?o do najkrwawszej dla Sasw bitwie pod Wo?kowyskiem (14 XI 1812). Reynier mia? do dyspozycji ok. 9 000 Sasw i tyle samo Francuzw [6]. Rozmie?ci? swoje wojska poza miastem i rzek? Rosi?. Sam pope?ni? b??d lokuj?c si? wraz ze sztabem przed frontem swoich wojsk – w miasteczku.

Sacken dowiedzia? si? o tym i przygotowa? nocn? zasadzk?. Trzy grupy, po trzy bataliony ka?da, mia?y natrze? na Wo?kowysk z trzech stron. Oko?o 2 w nocy Rosjanie uderzyli na bagnety. Reynier ratowa? si? ucieczk?. Walka przed?u?y?a si? na ca?y dzie? 15 listopada. Sasi prbowali odbi? Wo?kowysk i miasto kilkakrotnie przechodzi?o z r?k do r?k. 16 listopada Rosjanie wyparli Sasw z miasta i uderzyli na oba skrzyd?a Reyniera poza Wo?kowyjskiem. Natarcie zosta?o odparte. Po po?udniu us?yszano odg?osy wystrza?w – nadchodzi?a austriacka odsiecz. Reynier z ca?ym impetem uderzy? na zrujnowane ju? miasteczko zdobywaj?c je. Schwarzenberg nadci?gn?? z dwoma dywizjami piechoty i 5 pu?kami jazdy wychodz?c na skrzyd?o Sackena. Nie odci?? mu jednak drogi odwrotu i Rosjanie wycofali si? trac?c jedynie baga?e.

Sacken straci? w sumie oko?o 8000 je?cw [7], natomiast Reynier oko?o 1300 ludzi [8]. Schwarzenberg ruszy? w pogo? za pobitym Sackenem zostawiaj?c Cziczgowa w spokoju. 26 XI Sprzymierzeni zaj?li Brze??.

7 grudnia zag?ada g?wnej armii Napoleona by?a przes?dzona. Sasi musieli sami zadba? o siebie i wycofa? si? jak najszybciej. VII korpus liczy? wtedy oko?o 7000 Sasw i 4000 Francuzw [9]. Reynier wycofa? si? w kierunku Warszawy osi?gaj?c ja 3 stycznia 1813, natomiast Schwarzenberg maszerowa? na Pu?tusk. W Warszawie pozostawiono rannych i niezdolnych do walki. Sasi wraz z brygad? gen. Kwa?niewskiego pomaszerowali na Kalisz.

12 lutego dosz?o w tej okolicy do potyczki polsko – rosyjskiej. Reynier dowiedziawszy si? o tym pospieszy? z pomoc?. Niestety Polacy zostali pokonani, a Sasi zbyt rozproszyli si? staj?c w trzech wioskach – Paw?wku, Kokanie i Borkach. Stoj?cy na czele si? rosyjskich gen. Winzingerode zaskoczy? VII korpus. Jego jazda odci??a przebywaj?cych w tych miejscowo?ciach ?o?nierzy. Reynier wys?a? na pomoc otoczonym oddzia?om jazd?, ktrej atak nie powid? si? zupe?nie. Ostatecznie, po zaci?tym boju, dywizja gen. Lecoq’a zosta?a rozbita. Do niewoli dosta? si? gen. Nostitz i 500 ludzi wraz z 4 armatami.

Po rozprawieniu si? z wrogiem na przedpolu Kalisza, Rosjanie uderzyli na samo miasto. Sasi bili si? do nocy po czym wycofali si? na G?ogw [10]. 17 marca osi?gn?li miasto, a 7 marca poturbowany VII korpus zawita? w Dre?nie, gdzie otrzyma? posi?ki z?o?one z 600 ludzi. 19 marca Davout wysadzi? most na Elbie uniemo?liwiaj?c Rosjanom kontynuowanie po?cigu [11].

Co jednak dzia?o si? z innymi oddzia?ami saskimi? Prze?led?my ich losy.

Regiment grenadierw gwardii wraz z regimentem Leib Cuirassier Garde i kompani? jegrw nie bra?y udzia?u w kampanii 1812 roku. Jednostki te pozostawa?y ca?y czas na terenie Saksonii. 20 brygada ci??kiej jazdy gen. Thielmanna (w jej sk?ad wchodzi? te? 14 pu?k kirasjerw Ma?achowskiego) odznaczy?a si? pod Borodino wdzieraj?c si? i zajmuj?c redut? Rajewskiego. P?niej jazda stacjonowa?a w Moskwie i bra?a udzia? w tragicznym odwrocie Wielkiej Armii, wchodz?c w sk?ad najbli?szej eskorty cesarza. 17 brygada lekkiej jazdy z pu?kiem Szwole?erw Prinz Albrecht bi?a si? pod Smole?skiem i Borodino, uleg?a kompletnej zag?adzie podczas odwrotu. Pu?k Szwole?erw Prinz Johan wchodz?cy w sk?ad jazdy IX korpusu marsz. Victora bra? udzia? w bitwach pod P?ockiem i Czaszinkami. Uleg? zag?adzie podczas przeprawy przez Berezyn? oddaj?c si? do niewoli wraz z francusk? dywizj? gen. Partouneaux. W sierpniu do Rosji wys?ane zosta?y pe?ni?ce s?u?b? garnizonow? w G?ogowie i Gda?sku pu?ki von Rechten i von Low. Sformowane w brygad? sask? gen. Geithera broni?y pod Studzienk? przepraw na Berezynie. Niestety uleg?y rozproszeniu po powrocie do Wilna [12]. 2 bataliony pu?ku Prinz Maksymilian wraz z 6 dzia?ami stanowi?y cze?? wojsk znajduj?cych si? na ty?ach frontu wchodz?c w sk?ad si? szachuj?cych Szwecj? i Prusy w obawie przed ich agresj?. W marcu 1813 r. do??czyli oni do marsz. Moranda. Jego zadaniem by?a pilnowanie nadchodz?cego nieprzyjaciela ze strony Hamburga. 1 IV zaatakowa? on i rozproszy? wojska w pobli?u Lunauburga. 2 IV zosta? jednak otoczony przez Rosjan i Prusakw. Miasto zosta?o zdobyte: 225 Sasw straci?o ?ycie, reszta dosta?a si? do niewoli. Cz??? z wzi?tych do niewoli wesz?a w sk?ad Legionu Rosyjsko-Niemieckiego.

Tak zako?czy? si? udzia? wojsk Saskich w kampanii 1812 roku. Nowa wojna mia?a rozgrywa? si? nie tylko z udzia?em jednostek Fryderyka Augusta, ale dodatkowo wi?ksz? cze?? dzia?a? wojennych mia?a rozgrywa? si? na terenie samej Saksonii.

Kampania 1813

Po zako?czeniu dzia?a? wi???cych si? z kampani? w Rosji, Sasi stan?li przed problemem czy nale?y nadal s?u?y? Napoleonowi. VII korpus zosta? przydzielony do armii Elby, jednak pod koniec marca, wojska saskie opu?ci?y dywizj? Durutte’a i pomaszerowa?y do Torgau. Brygada ci??kiej jazdy z?o?ona z nienaruszonego pu?ku Leib Cuirassier Garde i zreorganizowanego pu?ku Zastrowa nale?a?a do 1 dywizji kirasjerw I korpusu kawalerii.

Fryderyk August prbowa? zachowa? zbrojn? neutralno?? jednak cesarz Francuzw zwyci?stwem pod Lutzen ,,przekona?” elektora o pozostaniu u swojego boku. Francuzi rozpocz?li kontrnatarcie, losy wojny przechyla?y si? w tym momencie na korzy?? Cesarza Francuzw. Jedynie gen. Thielmann przeszed? na stron? koalicji. Sasi wystawili pocz?tkowo tylko jedn? dywizj? piechoty (24), ktra wraz z 32 dywizj? francusk? tworzy?y VII korpus gen. Reyniera. Oddzia?y te wesz?y w sk?ad grupy dowodzonej przez marsz. Neya. Sasi nie brali udzia?u w bitwie pod Lutzen, dzielili natomiast losy si? Neya pr?cych na Berlin.

W dniach 20-21 maja dosz?o do bitwy pod Budziszynem. Pierwszego dnia walki nie by?y wyj?tkowo zaci?te. Decyduj?ce znaczenie mia? drugi dzie?. Wtedy to w?a?nie na prawe skrzyd?o sprzymierzonych wyszed? Ney prowadz?c si?y oceniane na 85 000 ?o?nierzy. W?rd nich znajdowa?o si? oko?o 10 000 Sasw. Grupa ta uderzy?a na prawe skrzyd?o si? alianckich, zmuszono do odwrotu korpus Barclaya de Tolly. W walce brali udzia? ?o?nierze Fryderyka Augusta, ktrzy razem z Francuzami nacierali na pozycje sprzymierzonych. Gdyby nie zapalczywo?? Neya, ktry za wszelk? cen? stara? si? zdoby? wie? Preititz, wojska rosyjskie i pruskie musia?yby skapitulowa?. Nast?pnego dnia dosz?o do bitwy kawaleryjskiej pod Reichenbach. W szar?ach na pozycje zaj?te przez Mi?oradowicza bra?y udzia? jednostki saskiej jazdy.

Dzie? po tych starciach dosz?o do potyczki pod Grnymi i Dolnymi Jedrzychowicami. Sasi zniszczyli 2 pu?ki jegrw. Niestety wkrtce zwyci?zcy Sasi zostali zaskoczeni przez kozakw, wyparci ze wsi i rozbici przez nich. Wsie przesz?y na chwil? w r?ce Rosjan, ale kontratak piechoty odbi? obie miejscowo?ci. Nast?pnie VII korpus uderzy? na ariergard? Mi?oradowicza rozlokowan? pomi?dzy Bia?ogrzem i Gronowem. Dosz?o do krwawych walk pomi?dzy Reynierem a dwoma dywizjami rosyjskimi. W ko?cu pojawi? si? Ney. Dwie dywizje kawalerii i korpusy IV i V rzucone do ataku ostatecznie zmusi?y Rosjan do wycofania si?. Straty Sasw to ok. 650 ludzi [13].

4 VI w Pielaszkowie dosz?o do podpisania rozejmu maj?cego obowi?zywa? przez dwa miesi?ce. Napoleon chcia? wykorzysta? ten czas na zreorganizowanie swoich oddzia?w. Korpus VII Reyniera powi?kszy? si? o jedn?, zrekonstruowan? dywizj? saskiej piechoty. Po up?yni?ciu rozejmu, Reynier zosta? przydzielony do si? dowodzonych przez marsz. Oudinota. Ich zadaniem by?o odzyskanie utraconego Berlina i stawianie oporu armii szwedzkiej, ktra pojawi?a si? na arenie mi?dzynarodowego konfliktu.

Pocz?tkowo wszystko sz?o ca?kiem dobrze, ale 23 VIII 1813 dosz?o do bitwy pod Grossberen. Gen. Bertrand zosta? zaatakowany przez 13 000 prusakw gen. Tauentziena. Dowiedziawszy si? o tym Reynier zdecydowa? si? uderzy? na wie? Grossberen i obej?? tym samym skrzyd?o Prusakw. Po zaj?ciu wsi i odepchni?ciu wroga Sasi roz?o?yli si? biwakiem. Jednak Bulow, dowdca 32 tysi?cznego korpusu, nie uzna? za stosowne pozwoli? Sasom na spokojny odpoczynek. Prusacy zaatakowali Reyniera. VII korpus zosta? zepchni?ty i pomimo prb odzyskania terenu niczego nie wskra?. Straty to oko?o 3500 ludzi (do tego 1500 Francuzw). Prusacy stracili 1000 ?o?nierzy [14]. Bitwa by?a ko?cem ofensywy francuskiej na Berlin. Na domiar z?ego 29 VIII w Luchau zosta? wzi?ty do niewoli batalion pu?ku Prinz Maksymilian, ktry stanowi? garnizon tego miasta.

We wrze?niu komend? na tym odcinku frontu ponownie obj?? marsz. Michel Ney. Pocz?tkowo odnosi? on dosy? du?e sukcesy obchodz?c Berlin od wchodu i zagra?aj?c stolicy Prus. Niestety 6 IX dosz?o do bitwy z wojskami Bulowa i Bernadotte’a pod Dennewitz. Sprzymierzeni zaskoczyli stra? przedni? gen. Bertranda. Pocz?tkowo Prusacy wycofywali si? jednak dokonali zwrotu zaczepnego si?ami Bulowa i odzyskali utracony teren. Ney b?d?c porywczym cz?owiekiem rzuci? si? w wir walki nie zwracaj?c uwagi na g?wne zadanie dowdcy – dowodzenie. Nie kontrolowa? przebiegu walki. Sasi znajdowali si? na prawym skrzydle Neya, atakowali wie? Goladorf, ktra wielokrotnie przechodzi?a z r?k do r?k. Ostatecznie na skutek nieudolnego dowodzenia Neya Francuzi i Sasi zostali pokonani i wycofali si?. Straty Neya to ok. 8000 ludzi (w tym 1000 Sasw), sprzymierzeni stracili ok. 9000.

Po tej pora?ce Sasi zacz?li opuszcza? szeregi armii Napoleona, nie wierzyli ju? w jego gwiazd?, jasne sta?o si?, ?e poniesie on kl?sk?. Najlepszym tego przyk?adem jest przej?cie na stron? aliantw batalionu Konig 23 wrze?nia. Po Dennewitz saskich rozbitkw po??czono w jedn? – 24 dywizj? piechoty. XII korpus Oudinota zosta? rozwi?zany i przekszta?cony w dywizj? Guilleminota, dywizja gen. Durutte’a pozosta?a w korpusie. Tak zreorganizowany korpus liczy? oko?o 18 000 ludzi [15]. Osobno od VII korpusu gen. Reyniera dzia?a?a brygada ci??kiej kawalerii gen. Lessinga. Dzieli?a ona losy 1 korpusu kawalerii. By?a bez w?tpienia najlepsz? jednostk? ci??kiej jazdy w armii francuskiej w tym okresie. Najbardziej odznaczy?a si? pod Dreznem gdzie trac?c 9 ludzi i 13 koni rozbi?a 62 pu?k piechoty w?gierskiej zdobywaj?c dwa sztandary i dzia?o [16].

Lipsk

Bitwa pod Lipskiem zostanie omwiona oddzielnie, gdy? stanowi ona prze?om w historii armii saskiej w okresie napoleo?skim. W bitwie narodw uczestniczy?y wszystkie funkcjonuj?ce jeszcze jednostki saskie – 24 dywizja piechoty i brygada ci??kiej jazdy.

Pierwsza udzia? w walkach wzi??a kawaleria. 16 X w pierwszym dniu bitwy uczestniczy?a w gigantycznej szar?y kawalerii prowadzonej przez Murata na si?y prusko-rosyjskie zdobywaj?ce wie? Wachau. Ponios?a przy tym spore straty; do?? powiedzie?, ?e 19 X brygadzie brakowa?o a? 3/4 ludzi [17] – faktem jest, ?e prawdopodobnie du?a cze?? z nich przesz?a na stron? aliantw, jednak postawa Sasw zosta?a doceniona i nie mog?o by? mowy o masowych dezercjach w tej formacji.

Inaczej zaprezentowa?a si? piechota i artyleria. VII korpus do??czy? do Napoleona 17 X. 24 dywizja liczy?a wtedy 4544 oficerw i ?o?nierzy wraz z 38 dzia?ami. De facto by?a to liczebno?? zbli?ona do w pe?ni rozbudowanego pu?ku piechoty francuskiej z 1812 roku. 18 X Sasi zostali rozmieszczeni w drugiej linii korpusu Reyniera broni?c wsi Sellerhausen. W pierwszej znajdowa?y si? jednostki francuskie okupuj?ce teren pomi?dzy wsiami Schonefeld i Paunsdorf.

Ju? rankiem 18 X oficerowie sascy zwo?ali narad? co nale?y uczyni? – czy zosta? z Napoleonem, czy przej?? na stron? sprzymierzonych. Po stronie ,,bonapartystw” stan?? dowdca 24 dywizji gen. Zeschau oraz dowdca artylerii Ferdynand Raabe, za sprzymierzonymi opowiadali si? dowdcy dwch brygad – gen. Brusem i Ryssel. Postanowiono zapyta? o rad? krla przebywaj?cego w Lipsku. Odpowied? by?a enigmatyczna, stwierdzi? on tajemniczo, ?e jego ?o?nierze ciesz? si? jego zaufaniem i powinni wykonywa? swoje obowi?zki. Ka?dy zacz?? na swj sposb interpretowa? tak? odpowied?. Dowdcy brygad zawi?zali spisek. Bez wiedzy gen. Zeschau zawezwali szefa artylerii i wmwili mu przej?cie ca?ej piechoty na stron? sprzymierzonych. Raabe mia? ogromne w?tpliwo?ci, ostatecznie jednak uzna?, ?e nie mo?e pozosta? sam i b?dzie dzieli? losy swoich rodakw.

Rejterada zacz??a si? ok. godz. 15. Reynier wyda? rozkaz do kontrnatarcia na wie? Paunsdorf dopiero zdobyt? przez Prusakw. Sasi rzeczywi?cie ruszyli w tym kierunku, ale zamiast naciera? na wroga spokojnie przedefilowali przez pole bitwy. Artyleria otworzy?a ogie? do Francuzw. W tym momencie zapanowa? kompletny chaos. Reynier zrozpaczony odej?ciem po?owy swoich wojsk nie wiedzia? co robi?. Zeschau z ob??dem w oczach je?dzi? prbuj?c pozbiera? swoich rodakw, oddzia?y dezerteruj?ce te? si? pogubi?y – pu?k Freidrich August zgubi? si? i ostatecznie zosta? rozbity przez francusk? kawaleri?. Sasi znale?li si? pod ogniem dzia? francuskich, alianckich, a nawet swoich w?asnych. Do ucieczki rzucili si? te? Wirtemberczycy, Bade?czycy i Bawarzy. Chaos trwa? do zmierzchu [18].

Przy Napoleonie pozosta?o jedynie 617 ludzi zebranych przez Reyniera i Zeschaua. Zostali oni skierowani do Lipska do krla. Nast?pnego dnia zostali oni wzi?ci do niewoli przez sprzymierzonych. Tymczasem gen. Ryssel – przywdca dezerterw podda? si? sprzymierzonym, ale pod warunkiem, ?e jego oddzia?y zostan? u?yte dopiero po formalnym opowiedzeniu si? Fryderyka Augusta po stronie koalicji antynapoleo?skiej [19].

Ok. godz. 16 o zdradzie piechoty dowiedzia?a si? brygada ci??kiej kawalerii. Dowdca brygady gen. Leasing wys?a? go?ca z pytaniem do Fryderyka czy ca?e zaj?cie dokona?o si? za jego zgod?. Krl lubi? jednak zagadki i odpowiedzia?, ?e kirasjerzy zawsze wiedzieli co maj? robi?. Jednak jazda w przeciwie?stwie do swoich kolegw z piechoty i artylerii inaczej zinterpretowa?a tak? odpowied? – zdecydowano o pozostaniu przy cesarzu Francuzw.

Jednak Sasi nie tylko dezerterowali, ale rwnie? walczyli. Najwi?ksze straty ponios?a artyleria - przez p? godziny walczy?a ze sprzymierzonymi. Nieprzyjaciel zniszczy? jednak 7 dzia?, zabito wi?kszo?? obs?ugi i Sasi musieli si? wycofa?. Dobrze walczy?a te? piechota, ktra rami? w rami? z Francuzami odpiera?a wielokrotne ataki wojsk hr. Bubny na wie? Paunsdorf.

Niechlubna karta historii udzia?u Sasw w wojnach napoleo?skich nie sko?czy?a si? na tym. Jak wspomina Antoni Bia?kowski 19 X, a wi?c ostatniego dnia bitwy, kiedy wojska napoleo?skie wycofywa?y si?: ,,Z przyleg?ych domw zacz?to na nas strzela? z ty?u. By?o to wojsko saskie, ktre ponowi?o znowu tego dnia zdrad?. Wzi?ci tak we dwa ognie, zostali?my rozbici i rozsypali?my si?. Cofn?? si? w miasto nie by?o mo?na, bo wszystkie okna nape?nione by?y nie tylko wojskiem, ale mieszka?cami saskimi, ktrzy sypi?c na nas g?stym ogniem bronili przyst?pu”[20]. Oczywi?cie autor przesadza, ale takie zachowanie by?o mo?liwe.

W dzie? po bitwie na stron? sprzymierzonych przesz?a ostatnia, b?d?ca pod komend? Napoleona, jednostka saska – brygada ci??kiej kawalerii. Tak rozesz?y si? drogi wojsk saskich i Napoleona.

Do Sasw przylgn??o miano zdrajcw. Nie mwi si? o zachowaniu Bawarw pod Hanau, ani o zdradzie wszystkich niemieckich sojusznikw cesarza – w pami?ci ludzi, nawet interesuj?cych si? wojnami napoleo?skimi, to w?a?nie Sasi s? synonimem zdrajcw. Jednak czy nale?y ca?kowicie pot?pia? armi? Fryderyka Augusta? Moim zdaniem nie do ko?ca. Sasi nie byli wyj?tkiem w swojej decyzji. Podobnie post?pili Wirtemberczycy, Bawarzy, Westfalczycy i inni. Nale?y pami?ta?, ?e nawet Polacy mieli ogromne w?tpliwo?ci, czy pozosta? z Napoleonem.

Ludno?? Saska mia?a ju? serdecznie dosy? umierania za cesarza Francji. W 1813 roku wojna toczy?a si? na terenie samej Saksonii, ogromne zniszczenia by?y w Dre?nie i Lipsku, kraj by? spustoszony. Zgin??o lub zosta?o rannych oko?o 26 000 ?o?nierzy. Nale?y zrozumie? Sasw – ile? mo?na by?o walczy? za obc? spraw?? Dla Sasw nie by?o pochwa?, trofew, wzmianek w biuletynach. Dla Napoleona istnieli tylko Francuzi. Niech wi?c Francuzi walcz? – to ich woja nie nasza. Tak rozumieli to pro?ci ?o?nierze i oficerowie. Nale?y tez pami?ta?, ?e przez d?ugi czas Sasi walczyli niejako za swymi rodakami – Austriakami, Prusakami – rodzi?a si? ju? ?wiadomo?? przynale?no?ci do narodu niemieckiego. Zabijanie ludzi, ktrzy mwili tym samym j?zykiem, nie mog?o wp?yn?? pozytywnie na morale ?o?nierzy.

Ciekawie na tym tle prezentuje si? Fryderyk August. Pomimo przej?cia wojsk na stron? Francuzw i schwytania krla saskiego w Lipsku przez sprzymierzonych, pozosta? on lojalny wobec cesarza. Wstawia? si? za nim podczas Kongresu Wiede?skiego. Ostatecznie Saksonia zosta?a okrojona z po?owy swoich ziem. By? ?wiadomy zdania swoich rodakw na temat wojen prowadzonych przez Napoleona. Odpowiadaj?c niejednoznacznie dawa? woln? r?k? swoim rodakom. Je?li zdezerteruj? to wobec Napoleona jest usprawiedliwiony – nie wyda? pozwolenia, wobec sprzymierzonych, tak?e wszak mo?na uzna?, ?e przeszed? na ich stron?. Zachowa? si? wi?c jak wytrawny polityk. Zrzuci? z siebie odpowiedzialno?? za dezercj? na swoich podkomendnych.

Czy nale?y zatem pot?pia? Sasw? Osobi?cie uwa?am, ?e niekoniecznie. Kl?ska Napoleona wydawa? si? by? kwesti? czasu, dezercja Sasw niczego nie zmieni?a. Nale?y te? zrozumie? dezerterw – przez 4 kampanie towarzyszyli Napoleonowi w jego kampaniach, oddaj?c ?ycie za jego wizjonerskie plany. Mieli ju? do?? wojen, ktre ich pa?stwu niczego nie dawa?y, a wr?cz wyczerpywa?y gospodarczo. Jedyne zastrze?enia i pretensje mo?na mie? co do wyboru czasu i miejsca ucieczki. W samym ?rodku bitwy taka postawa nie powinna zas?ugiwa? na pochwa??, czy nawet zrozumienie. Jednak ostatecznej oceny dokona? musi ka?dy z czytelnikw. Dla jednych wa?ne b?dzie, ?e Sasi gin?li w obronie Ksi?stwa Warszawskiego, dla innych, ?e haniebnie przeszli na stron? sprzymierzonych.

Tym sposobem ko?cz? opisywanie udzia?u Sasw w kampaniach napoleo?skich. Przechodz? do opisu organizacji i umundurowania armii saskiej w latach 1810-1813.



Piechota

W 1810 roku na skutek du?ych strat w kampanii 1809 roku rozwi?zano cztery pu?ki piechoty – regimenty von Thummel, von Sanger, Prinz Xavier i von Bunau. Z lekkiej piechoty, ktra s?u?y?a w kampanii 1809 roku jako dwa bataliony schutzen, utworzono dwa osobne regimenty piechoty lekkiej. Utworzono te? osobny oddzia? jegrw o ??cznej sile 1 kompanii. Tak zreorganizowana piechota liczy?a 11 pu?kw piechoty (8 liniowych, 2 lekkie i 1 gwardii).

Podobnie jak przed rokiem 1810 pu?ki piechoty sk?ada?y si? z dwch batalionw. W ka?dym batalionie funkcjonowa?y 4 kompanie muszkieterw i 1 kompania grenadierw. Etat pu?ku liczy? 2073 ludzi. Kompania muszkieterw liczy?a oko?o 160-170 oficerw i ?o?nierzy (140 szeregowcw), kompania grenadierw – oko?o 370-380 ludzi (w tym 360 szeregowych) [21]. Na czas wojny kompanie grenadierw ??czono w osobne bataliony (czterokompanijne) dzia?aj?ce niezale?nie od macierzystych pu?kw piechoty. Regimenty lekkiej piechoty sk?ada?y si? z dwch batalionw o czterech kompaniach, ktre mia?y liczebno?? rwn? kompaniom piechoty liniowej. Kompania jegrw liczy?a 120 ludzi. Jegrzy uzbrojeni zostali w sztucery. Kompania jegrw mia?a dzia?a? we wsp?dzia?aniu z lekk? piechot?. Oddzia? ten nie bra? udzia?u w kampanii 1812 roku pozostaj?c w Saksonii. Organizacja gwardii saskiej nie zmieni?a si? – nadal pu?k Leib Grenadier Garde sk?ada? si? z dwch czterokompanijnych batalionw o ??cznej sile 1440 ?o?nierzy.

Wprowadzono zupe?nie nowe mundury, czaka oraz francuski krj uniformu wed?ug przepisw z 1812 roku. Piechota liniowa i grenadierzy nosili ?aboty bia?e, spodnie bia?e z rabatami, ko?nierzami, mankietami, epoletami oraz obramowaniami po?w ?abotu w kolorze pu?kowym. Czarne kamasze i trzewiki si?gaj?ce pod kolana. ?o?nierze dostawali te? szare, lu?ne spodnie na czas przemarszu lub na potrzeby obozowe oraz szary p?aszcz, u grenadierw wy?o?ony od wewn?trz kolorem czerwonym. Pu?ki odr?nia?y si? tez kolorami guzikw.

Grenadierzy na czakach nosili ozdobne czerwone kity i czerwone ozdobne sznurki. Piechota liniowa nosi?a w tym miejscu pompony w barwach bia?ym i pu?kowym (na czas kampanii) lub kity w kolorze bia?ym ( na parady i inne okazje). Grenadierzy na po?ach umieszczone mieli symbole p?on?cego granatu w kolorze czerwonym. Oficerowie nosili ozdobne czaka wzorowane na francuskich z d?ug?, ozdobna kit? w kolorze pu?kowym. Wy?si stopniem mieli prawo do z?otych pagonw oraz ozdobnego, srebrnego ryngrafu. Dodatkowo z?ote guziki, bia?e r?kawiczki i z?ote klamry na pasie do szabli.

Dobosze nosili identyczne mundury jak zwyk?a piechota, r?nic? by? epolety w kolorze pu?kowym oraz kity na czakach w kolorze pu?kowym. B?bny miedziane z ozdobami bia?o – pu?kowymi.

Ka?dy ?o?nierz na wyposa?eniu posiada? ?adownic? czarn?, skrzan? na bia?ym, skrzanym pasie oraz tasak i bagnet przewieszony rwnie? na bia?ym, skrzanym pasie. Tornistry identyczne jak w armii francuskiej – zrobione ze skry, zapinane na dwa paski umieszczone ty?u. Grenadierzy na ?adownicach mieli umieszczon? srebrn? cyfr? krlewsk?.

Oto kolory pu?kowe w zale?no?ci od regimentu:

Nazwa pu?kuKolor wy?ogw, mankietw, ko?nierzy, obramowa?Kolor guzikw
pu?k Konigczerwonymiedziane
pu?k Niesemeuschelczerwonysrebrne
pu?k Prinz Antonciemnoniebieskimiedziane
pu?k von Lowciemnoniebieskisrebrne
pu?k Prinz Maksymilian??tymiedziane
pu?k Rechten??tysrebrne
pu?k Prinz Freidrich Augustzielonymiedziane
pu?k Prinz Klemens/von Steindelzielonysrebrne


Lekka piechota [22] nosi?a mundury tego samego kroju co piechota liniowa. ?abot by? koloru zielonego, mankiety i ko?nierze w kolorze czarnym obramowania po?w, mankietw, ko?nierzy, wy?ogw w kolorze czerwonym. Uwaga wy?ogi w kolorze zielonym. Spodnie szare, kamasze czarne si?gaj?ce pod kolana, guziki miedziane. Czako czarne z d?ug? kita w kolorze zielonym, zielony ozdobny sznurek, powy?ej daszka miedziana blacha przedstawiaj?ca numer regimentu. Szary p?aszcz.

Oficerowie nosili ozdobne, huzarskie buty, zielone lub szare (w zale?no?ci od okazji) spodnie z krzy?em w?gierskim w kolorze czerwonym, (gdy strj polowy spodnie szare) lub z?otym, (gdy ubir wielki spodnie zielone). Dodatkowo czako oficerskie i epolety w zale?no?ci od stopnia z?ote. Dobosze nosili zielone epolety. B?bny w kolorze miedzi podobnie jak rogi znajduj?ce si? na wyposa?eniu regimentw lekkiej piechoty. ?adownica czarna zawieszona na czarnym, skrzanym pasie podobnie jak tasak i bagnet. Plecak taki jak w piechocie liniowej, paski plecaka w kolorze czarnym

Jegrzy nosili bardzo podobne mundury. Ten sam krj co w lekkiej piechocie, kolor zielony, mankiety czarne. Ko?nierze zielone. Obramowania ko?nierzy, wy?ogw, mankietw czerwone. Na po?ach miedziane tr?bki. Mankiety w kszta?cie trjk?ta. Spodnie szare z czerwonymi lampasami i wyszyciami na udach. Kamasze krtkie, czarne. Czako czarne, w miejsce blachy z numerem regimentu miedziany wizerunek tr?bki, d?uga zielona kita. Czarna ?adownica i tasak zawieszone na czarnym, skrzanym pasie. Dodatkowo cz?sto noszona sakiewka na skrzanym, br?zowym pasie. Plecak taki sam jak w piechocie liniowej czy lekkiej. Oficerowie nosili ten sam mundur jednak ozdabiali si? jak w piechocie lekkiej.

Leib Grenadier Garde nosi?a mundury podobne do tych u?ywanych przez gwardi? cesarsk?. Nosili czerwone ?aboty, z wy?ogami, mankietami, ko?nierzami i po?ami w kolorze ??tym. Formacja ta by?a jedyn?, ktra nosi?a pagony – w kolorze bia?ym. Spodnie bia?e kamasze bia?e si?gaj?ce pod kolana, trzewiki czarne. Guziki miedziane. Szare p?aszcze.

Gwardia nosi? wielkie nied?wiedzie czapy, przypominaj?ce do z?udzenia te u?ywane przez Gwardi? Imperialn?. By?y nieco szersze i ni?sze od francuskich. Z prawej na lew? stron? bieg? ozdobny, srebrny sznur. Nad czo?em umiejscowiona miedziana blacha z cyfr? krlewsk?. Jednak te nakrycia g?ow? u?ywane by?y ,,od ?wi?ta”, w czasie wojny gwardia nosi?a zwyk?e, grenadierskie czaka. ?adownica czarna, ze z?oty herbem Saksonii zawieszona by?a na bia?ym, skrzanym pasie, podobnie jak bagnet i tasak. Plecak jak w piechocie liniowej.

Oficerowie na wy?ogach mieli dwa rz?dy po osiem ozdobnych, srebrnych sznurkw. Dodatkowo ryngraf, z?ote, ozdobne sznury przy pagonach, same epolety w kolorze srebrnym, krtkie, czarne buty w miejsce kamaszy. Z?ote guziki, r?kawiczki, z?ote ozdoby na bermycy i czaku.



Kawaleria

Szwole?erowie.

Podobnie jak w 1806 roku istnia?y cztery regimenty szwole?erw – Prinz Klemens, Prinz Johan, Prinz Albrecht i Polentz. Ka?dy sk?ada? si? z czterech szwadronw o ??cznej sile 670 ludzi. W 1812 roku na rozkaz Napoleona pu?k szwole?erw Ksi?cia Klemensa przezbrojono w lance i odt?d sta? si? on pu?kiem u?a?skim.

Kampania 1812 roku przynios?a zag?ad? tej formacji saskiej kawalerii. Odtworzono tylko pu?k Ksi?cia Klemensa (u?a?ski), rozbitkw ze wszystkich regimentw po??czono w jeden szwadron. Odt?d pu?k liczy? pi?? szwadronw.

Krj mundurw by? identyczny z tym noszonym przez francuskich strzelcw konnych. W pu?ku nie by?o kompanii wyborczej. Kurtki w kolorze czerwonym, ko?nierze, mankiety, wy?ogi i po?y w kolorze pu?kowym. Spodnie bia?e (galowe) lub szare z czerwonym lampasem (mundur polowy). Buty typu w?gierskiego, czarne si?gaj?ce pod kolana. Uzbrojenie stanowi?a szabla lekkiej kawalerii francuskiej produkcji oraz karabinek kawaleryjski, rwnie? wytworzony we Francji. ?adownica czarna zawieszona na bia?ym skrzanym panie podobnie jak karabinek. Szabla zawieszona na bia?ym pasie opasaj?cym ?o?nierza w talii. Czako czarne wzoru francuskiego, kita bia?a, miedziana blacha z numerem pu?ku, ozdobne, srebrne sznurki.

Oficerowie nosili z?ote epolety, miedziana obr?cz na czaku, z?ote guziki, z?ot? pochw? na szabl?. Tr?bacze nosili kurtki w kolorze pu?kowym (w pu?ku ksi?cia Jnana w kolorze blado??tym), spodnie bia?e. Wy?ogi, makiety, ko?nierze w kolorze czerwonym, obszytym na ??to. Czako czerwone, z czerwon? kit?, obwdka i daszek czarne. Poza tym wygl?d tak jak u zwyk?ych ?o?nierzy. Siod?o czerwone z z?bkowatymi koronkami w kolorze pu?kowym obszytymi dodatkowo na ??to.

Kolory pu?kowe:

nazwa pu?kukolor pu?kowy
Polentzniebieski
Ksi?cia Janaczarny
Ksi?cia Albrechtaciemnozielony [23]
Ksiecia Klemensa zielony


Pu?k u?anw Ksi?cia Klemensa

W kampanii 1812 roku wyst?powa? w mundurze szwole?erw, uzbrojony w lance. Reform? umundurowania przeszed? dopiero w 1813 roku, kiedy to jako jedyny regiment lekkiej kawalerii saskiej (oprcz huzarw) zosta? odtworzony. W 1813 roku otrzyma? kurtki wzorowane na francuskich strzelcach konnych jednak w kolorze niebieskim. Dodatkowo w miejsce czaka otrzyma? rogatywk? niebiesk? z kit? bia??, obszyciami bia?ymi. Spodnie niebieskie, wy?ogi, mankiety, ko?nierze, po?y w kolorze czarnym. Buty czarne typu w?gierskiego.

Uzbrojony w lanc? wzorowana na polskich u?anach. Do tego szabla lekkiej kawalerii i karabinek. Ca?e uzbrojenie zawieszone na bia?ych, skrzanych pasach. Oficerowie nosili z?ote epolety. Siod?o niebieskie tak jak u huzarw.

Huzarzy.

Huzarzy jako jedyny pu?k kawalerii w armii saskiej mieli na swoim sk?adzie a? 8 szwadronw o ??cznej sile oko?o 800 ?o?nierzy. W 1812 roku praktycznie wygin?li, ale w 1813 roku regiment huzarw odtworzono.

Krj munduru taki sam jak u francuskich huzarw tamtego okresu.. Do?man i mantyk w kolorze niebieskim, z ko?nierzami i mankietami czarnymi obszytymi kolorem bia?ym. Pi?? rz?dw srebrnych guzikw po??czonych ozdobnymi sznurami w kolorze bia?ym. Pas huzarski w kolorach bia?o – czerwonych. Spodnie niebieskie z dwoma bia?ymi lampasami i ozdobnymi wyszyciami w kolorze bia?ym. Spodnie polowe niebieskie, lu?ne z czarnym lampasem. Buty typu w?gierskiego ze z?otymi koronkami. Czako czarne z bia?? kit? i ozdobnymi sznurkami w kolorze bia?ym, miedziana blacha z cyfr? krlewsk?.

Uzbrojeniem by?a szabla lekkiej kawalerii i karabinek kawaleryjski. ?adownica podobnie jak karabinek zawieszona na bia?ym, skrzanym pasie. Szabeltas niebieski z bia?ymi obramowaniami i cyfr? krlewska

Oficerowie wyr?niali si? z?otymi koronkami na do?manie, mentyku i spodniach oraz srebrnymi ozdobami czaka. Srebrne sznury, pasy, lampasy i ozdoby. Podwjne wyszycia na udach. Tr?bacze nosili do?man w kolorze czerwonym, czako niebieskie, z czerwon? kit?. Poza tym tak jak u zwyk?ych ?o?nierzy. Siod?a niebieskie z obszyciami z?bkowanymi, czarnymi (u oficerw srebrnymi).

Ci??ka jazda.

Po kampanii 1809 roku zreorganizowano ci??k? jazd? zmniejszaj?c liczb? pu?kw z czterech do trzech – (wed?ug starsze?stwa) Garde du Corps, Leib Cuirassiere Garde i Zastrow. Ka?dy sk?ada? si? z czterech szwadronw o sile ??cznej oko?o 670 ludzi.

W 1812 roku w walkach udzia? wzi??y tylko dwa pu?ki – Garde du Corps i Zastrow. Oba zosta?y praktycznie doszcz?tnie wybite. W 1813 roku odtworzono pu?k Zastrowa, ktry wraz z pozostaj?cym dotychczas w Saksonii Leib Cuirassiere Garde utworzy? osobn? brygad? ci??kiej jazdy. Garde du Corps zosta? odtworzony dopiero po zako?czeniu wojen napoleo?skich.

Krj munduru do z?udzenia przypomina? ten noszony przez francuskich karabinierw. Regimenty Leib Cuirassiere Garde i Zastrow nosi?y pancerze jednak bez os?ony plecw, Garde du Corps kirysw nie posiada?.

Pu?ki r?ni?y si? kolorami kurtek, ko?nierzy, obszy? pancerza oraz galonami obszywaj?cymi mundur i siod?o.

nazwa pu?kukolor kurtkikolor ko?nierzy, obszy? pancerzagalony
Garde du Corpsblado??tygranatowyniebieski – czerwony – ??ty – czerwony - niebieski
Leib Cuirassiere Gardebia?yczerwonyczerwony - ??ty - czerwony
Zastrowbia?y??tyczarny – bia?y – czarny – ??ty – czarny - bia?y - czarny




Obszycia ko?nierzy u Leib Cuirassiere Garde i Zastrow by?y srebrne, w przypadku Garde du Corps – pomara?czowe. Spodnie bia?e, buty wysokie do jazdy konnej. He?m taki jak u francuskich karabinierw z kit? bia?? i grzbietem czarnym. Pancerz czarny mocowany na dwch skrzanych pasach. Kirasjerzy uzbrojeni byli w pa?asz kawaleryjski, karabinek oraz par? pistoletw. Karabinek i ?adownica zawieszone na bia?ym, skrzanym pasie. Pas do pa?asza opasuj?cy kirasjera w talii – bia?y skrzany ze z?ota klamr? u Garde du Corps i miedzian? w dwch pozosta?ych pu?kach.

Oficerowie w regimentach Garde du Corps i Leib Cuirassiere Garde nosili si? bardzo podobnie – z?ote epolety, z?ote pasy, z?ote obszycia siode? i cyfry krlewkie. Oficerowie Regimentu Zastrowa nosili pagony srebrne; srebrny, ozdobny ?a?cuch na pasie od ?adownicy oraz srebrne obszycia siode?.

Tr?bacze w pu?kach Garde du Corps i Leib Cuirassiere Garde nosili czerwone kurtki. U Garde du Corps mankiety granatowe u Leib Cuirassiere Garde – bia?e. Kity na he?mach i grzbiety czerwone. Tr?bki u Garde du Corps by?y srebrne u Leib Cuirassiere Garde miedziane. W regimencie Zastrowa tr?bacze nosili kurtki ??te. Mankiety i ko?nierze bia?e, obszyte kolorem srebrnym podobnie jak srebrne galony obszywaj?ce ca?y mundur. He?m tak jak w dwch pozosta?ych pu?kach. Tr?bka miedziana.

Siod?a r?ni?y si? wygl?dem w pu?kach Garde du Corps, Leib Cuirassiere Garde i Zastrow - w kolorach pu?kowych, obszyte galonami regimentowymi. Oficjalnie pu?k Garde du corps u?ywa? tylko koni czarnych ale w trakcie kampanii 1812 roku, ?o?nierze raczej nie byli zbyt wybredni.



Artyleria i saperzy

W latach 1810-1812 istnia?y cztery baterie artylerii pieszej i dwie artylerii konnej. Baterie sk?ada?y si? z czterech, 6-cio funtowych dzia? i pary haubic o kalibrze 8-funtw. Jako rezerwa s?u?y?a bateria artylerii ci??kiej sk?adaj?ca si? za armat 12 funtowych. Dodatkowo po kampanii 1809 roku wprowadzono artyleri? pu?kow? z armat 4 – funtowych. Ka?dy pu?k posiada? dwa takie dzia?a.

W 1813 roku armia utraci?a niemal wszystkie armaty. Na czas kampanii 1813 roku odtworzono pi?? baterii artylerii pieszej oraz dwie baterie artylerii konnej. W bateriach pieszych liczb? dzia? zwi?kszono do 6 (plus dwie haubice) o kalibrze 6 funtw. Sk?ad baterii artylerii konnej nie zmieni? si? (4 dzia?a plus dwie haubice). Dodatkowo funkcjonowa?a bateria rezerwowa z armatami kalibru 12 funtw.

?o?a dzia? tradycyjnie pomalowane by?y na szaro. Okucia by?y w kolorze ??tym.

Mundur artylerzysty artylerii pieszej by? (podobnie jak mundury ca?ej armii) wzorowany na francuskim. ?abot w kolorze zielonym z wy?ogami, mankietami i po?ami w kolorze czerwonym. Mankiety ,,spiczaste. Spodnie bia?e (galowe) lub szare (polowe). Kamasze krtkie czarne tak jak w piechocie liniowej. Szary p?aszcz, czako czarne, z czerwona kit? i ozdobnymi sznurkami. Blacha miedziana z numerem baterii. Ka?dy artylerzysta posiada? tasak oraz karabinek u?ywany w kawalerii. ?adownica i tasak zawieszone na bia?ych, skrzanych pasach. Plecak jak w piechocie liniowej.

Oficerowie nosili z?ote epolety, srebrne ryngrafy, bia?e r?kawiczki, z?ote guziki i klamry od pasa. Ponadto miedziane obr?cze i z?ote ozdoby czak. W ka?dej baterii znajdowali si? te? dobosze. Krj munduru taki jak u zwyk?ych kanonierw. Kurtka koloru czerwonego, mankiety, wy?ogi i po?y zielone, ko?nierz ??to-czerwony.

Artyleria konna nosi?a mundury identyczne do tych u?ywanych przez szwole?erw. Kurtki zielone z wy?ogami, makietami i ko?nierzami w kolorze czerwonym. Spodnie bia?e lub szare z czerwonym lampasem do dzia?a? polowych. Czarne buty lekkiej jazdy si?gaj?ce pod kolana. Czako czarne z czerwon? kit? lub pomponem, (w czasie kampanii) ozdobnymi sznurkami czerwonymi.

Ka?dy ?o?nierz posiada? karabinek kawaleryjski oraz szabl? lekkiej jazdy. ?adownica i przewieszona przez rami? na bia?ym, skrzanym pasie. Szabla zawieszona na bia?ym skrzanym pasie opasaj?cym ?o?nierza w talii. Siod?a w kolorze zielonym z ??tymi koronkami. Mantelzaki zielone z ??tymi obszyciami.

Oficerowie nosili czako z bia?? kit?, ozdobione z?otymi sznurkami. Z?ote epolety, z?ote, p?on?ce granaty na po?ach kurtki. Ozdoby z?ote przy butach typu w?gierskiego. Z?ote pasy i ?adownica. Tr?bacze podobnie jak w artylerii pieszej nosili mundur w kolorze czerwonym, z zielonymi wy?ogami, po?ami i ko?nierzami. Tr?bka miedziana.

W 1810 roku do istniej?cej w armii saskiej kompanii pionierw do??czono kompani? pontonierw.

Krj munduru taki sam jak w piechocie liniowej. ?abot w kolorze ciemnozielonym. Wy?ogi ciemnozielone, makiety, ko?nierze i po?y czerwone. Na zewn?trznej stronie r?kawa na wysoko?ci ramienia dwa bia?e, skrzy?owane toporki. Wy?ogi obszyte kolorem czerwonym. Spodnie szare z czerwonymi lampasami. Kamasze czarne, trzewiki czarne. Czako czarne z czarn? kit?, czerwone ozdoby. Pasy w kolorze skry, wyposa?enie tak jak u piechurw.

Oficerowie nosili srebrne pagony, bia?e spodnie, buty si?gaj?ce kolan, w miejsce czak czarny bicorn z czarn? kit?

Kompanie poci?gw artyleryjskich.

W 1810 roku utworzono osobny batalion poci?gw artylerii. Jedna kompania tego batalionu by?a zawsze przydzielona do ka?dej baterii artylerii.

Poci?gowi nosili ?abot w kolorze b??kitnym, z wy?ogami i ko?nierzami w kolorze czarnym Po?y b??kitne. Ca?o?? obszyta kolorem czerwonym. Bia?e spodnie galowe lub szare polowe. Czarne buty lekkiej jazdy. Czako czarne z bia?? kit? i sznurkami. Miedziana blacha z cyfr? krlewsk?. Ka?dy poci?gowy uzbrojony by? podobnie jak artylerzysta konny. Bia?e pasy przytrzymuj?ce karabinek, ?adownic? i szabl?.

Oficerowi nosili srebrne epolety, obszycia munduru w kolorze jasnoniebieskim.



Generalicja i sztaby

Po przej?ciu Saksonii na stron? Francji, generalicja saska upodobni?a si? strojem do swoich kolegw z armii francuskiej. Nosi?a praktycznie takie same mundury jak armia francuska.

Surdut w kolorze granatowym. Mankiety i ko?nierze ze z?otymi wzorami reprezentuj?cymi rang?. Koronki z?ote, guziki z?ote, epolety z?ote. Spodnie czerwone, buty czarne wysokie do jazdy konnej. Bicorn czarny ze z?otymi obszyciami z?bkowanymi, pirka bia?e na grzbiecie kapelusza. Pas od oficerskiej szabli z bia?ej skry, niewidoczny dzi?ki ozdobnemu pasowi oficerskiemu. Siod?a czerwone z czerwonymi koronkami obszytymi kolorem z?otym.

Jak ?atwo si? domy?li? rwnie? adiutanci nosili mundury wzorowane na swoich francuskich kolegach. Kurtka w kolorze ciemnoniebieskim, z obszyciami z?otymi na ko?nierzach i mankietach (te w kolorze czerwonym). Z?ote guziki, z?oty ?a?cuszek na prawym ramieniu. Spodnie bia?e, buty czarne, wysokie do jazdy konnej. Bicorn z bia?? kit? i z?ot? kokard?. Z?ote epolety.



Sztandary

Piechota

W 1807 roku wydano rozporz?dzenie o uszyciu nowych sztandarw z uwagi na zmienion? sytuacj? polityczn? (po??czenie Saksonii i Ksi?stwa Warszawskiego, koronacja Fryderyka Augusta). Dopiero jednak w 1810 roku zaprezentowano je publicznie. Ka?dy pu?k podobnie jak przed 1810 rokiem posiada? dwie flagi – po jednej na batalion w regimencie. Pierwszy batalion w pu?ku nosi? tzw. Leibfahne, drugi Ordinarfahne.

Chor?gwie mia?y wymiary 146 – 151 cm wysoko?ci i 141 – 143 cm szeroko?ci. Pu?k Konig mia? sztandary o wymiarach 142 cm na 134. Obie chor?gwie w pu?ku by?y zrobione wed?ug tego samego wzoru. W pierwszym batalionie t?o flagi by?o bia?e, w drugim za? w kolorze pu?kowym.

Z jednej strony sztandar wyobra?a? herb Saksonii, z koron?, z drugiej cyfr? krlewsk? ,,FAR” z koron?, otoczon? ga??zkami laurowymi. Na brzegach sztandarw znajdowa?y si? charakterystyczne dla danego pu?ku wzory. Niestety nie jestem w stanie ich dok?adnie opisa?.

Po kampanii 1810 roku zacz??o brakowa? sztandarw. W sumie piechota utraci?a ich a? 10. Cz??? zast?piono starymi chor?gwiami (sprzed 1806 roku). Jednak nie dla wszystkich starczy?o – i tak pu?ki: Rechten, Niesemuschel, Konig, Prinz Anton i von Low mia?y na swoim sk?adzie zaledwie jeden sztandar.

Ka?da chor?giew zamocowana by?a na sztycy o d?ugo?ci 260 cm pomalowanej w kolorze pu?kowym. Chor?gwie piechoty nie by?y noszone przez bataliony grenadierw z r?nych pu?kw, lekk? piechot? lub jegrw.

Kawaleria

Podobnie jak w przypadku piechoty nowe sztandary pu?ki dosta?y dopiero w ,,przeddzie?” kampanii 1812 roku. Chor?gwie nosi?y wszystkie pu?ki poza regimentem huzarw. Na wyposa?eniu regimentu znajdowa?y si? cztery sztandary (po jednym na ka?dy szwadron).

Flagi lekkiej kawalerii mia?y wymiary 57 cm wysoko?ci x 66 cm szeroko?ci. Ci??ka kawaleria nosi?a sztandary o wymiarach 52 x 64 cm. Krj sztandarw nie r?ni? si? zbytnio od piechoty. Pu?ki szwole?erw mia?y sztandary z t?em czerwonym, ci??ka jazda z bia?ym, z jednej strony widnia? herb Saksonii z koron?, z drugiej za? cyfr? krlewska z koron? i li??mi laurowymi otaczaj?cymi j?.

Ka?dy regiment mia? w?asny wzr koronki. Detale jak i ozdobne tasiemki przyczepiane do sztandaru mia?y u szwole?erw i Leib Cuirassiere Garde, kolor charakterystyczny dla konkretnego szwadronu:

1 – szy szwadron – bia?y

2 – gi szwadron – czerwony

3 – ci szwadron – niebieski

4 – ty szwadron – ??ty.

Ci??ka jazda mia?a sztandary identyczne z szwole?erskimi, z t? wszak?e r?nic?, ?e t?o chor?gwi by?o bia?e. Flagi zawieszano na sztycy o d?ugo?ci 120 cm w kolorze naturalnego drewna.

Praktycznie wszystkie sztandary zosta?y zagubione w Rosji i w 1813 roku nie by?o ich na wyposa?eniu regimentw.



Sk?ad korpusw w kampaniach

22 IV 1809 rok, pismem uko?nym - bitwa pod Wagram

IX Korpus Piechoty – marsza?ek Jean Bernadotte



I dywizja – genralleuitnant von Zerschwitz

Brygada generalmajor von Hartitzsch

1 batalion Leib Grenadier Garde

1 batalion grenadierw von Bose

1 batalion grenadierw von Hake

2 bataliony pu?ku Koenig (przeniesiony)

1 batalion pu?ku von Dyherrn (przeniesiony)

1 batalion strzelcw

Brygada generalmajor von Boxberg/Zeschau

2 bataliony pu?ku Prinz Maksymilian (przeniesiony)

2 bataliony pu?ku Prinz Freidrich August (przeniesiony)

2 bataliony pu?ku Prinz Anton (przeniesiony)

1 batalion pu?ku von Dyherrn (po??czony z batalionem pu?ku Prinz Xavier)

1 batalion pu?ku Koenig

1 batalion pu?ku von Niesemuschel


Brygada kawalerii generalmajor von Gutschmidt

2 szwadrony pu?ku Garde du Corps

2 szwadrony pu?ku karabinierw

4 szwadrony pu?ku szwole?erw Prinz Klemens

3 szwadrony pu?ku huzarw

1 szwadron pu?ku szwole?erw Prinz Albrecht

1 bateria artylerii konnej

2 baterie artylerii pieszej (12 dzia?)



II dywizja – generalleuitnant von Polentz

Brygada generalmajor von Lecoq

2/1 bataliony pu?ku Prinz Klemens

2/1 bataliony pu?ku von Low

2/1 bataliony pu?ku von Cerrini

Brygada generalmajor von Zeschau/Steindel

1 batalion grenadierw von Radeloff (przeniesiony)

1 batalion grenadierw von Winklemann (przeniesiony)

2 bataliony pu?ku Niesemuschel (przeniesiony)

2 bataliony pu?ku Prix Xavier (przeniesiony)

1 batalion pu?ku Prinz Anton

1 batalion pu?ku Prinz Freidrich August

1 batalion pu?ku Prinz Maximilian


Brygada kawalerii generalmajor von Feilitzsch

4 szwadrony pu?ku Leib Cuirassiere Gare

4 szwadrony pu?ku Prinz Johan

1 bateria artylerii konnej

2 baterie artylerii pieszej



III dywizja – genera? dywizji – Dupas

2 bataliony 5 pu?ku lekkiego

3 bataliony 19 pu?ku liniowego

1 batalion strzelcw

1 batalion grenadierw von Radeloff

1 batalion grenadierw von Winklemann)


2 baterie artylerii francuskiej



30 VI 1812

VII Korpus Piechoty – genera? dywizji Reynier



21 dywizja – genralleuitnant von Lecoq

Brygada generalmajor von Steindel

1 batalion grenadierw Liebenau (z pu?kw Priz Freidrich i Clemens)

2 bataliony pu?ku Freidrich August

2 batalion pu?ku Prinz Clemens

Brygada generalmajor von Nostitz

2 bataliony pu?ku I lekkiej piechoty

2 bataliony pu?ku Prinz Anton

1 bateria artylerii pieszej (nr 4)

kompania pionierw

artyleria pu?kowa – 12 dzia? 4 funtowych



22 dywizja – generalleuitnant von Funck

Brygada generalmajor Edler von Lecoq

1 batalion grenadierw von Brause (z pu?kw Koenig i von Niesemuschel)

2 bataliony pu?ku Koenig

2 bataliony pu?ku von Niesemuschel

Brygada generalmajor von Sahr

1 batalion grenadierw von Anger (z pu?kw Prinz anton i von Low)

1 batalion grenadierw von Spiegel (z pu?kw Prinz Maksymilian i von Rechten)

2 bataliony pu?ku II piechoty lekkiej

1 bateria artylerii pieszej (nr 3)

artyleria pu?kowa – 8 dzia?



23 brygada lekkiej kawalerii generalmajor von Gablenz

4 szwadrony pu?ku u?anw Prinz clemens

4 szwadrony pu?ku szwole?erw Polentz

5 szwadronw huzarw



Brygada ci?zkiej jazdy gen. von Thielmann [24]

4 szwadrony pu?ku Garde du Corps

4 szwadrony pu?ku kirasjerw Zastrow

4 szwadrony pu?ku szwole?erw Prinz Albrecht

2 bateria artylerii konnej




Rezerwa artylerii – 2 baterie artylerii pieszej (nr 1 i 2), 1 bateria artylerii konnej





11 V 1813



22 dywizja saska – generalmajor Saherr von Sahr

Brygada major von Cerrini

1 batalion Leib Granadier Garde

1 batalion pu?ku Freidrich august

1 batalion pu?ku von Steindel

1 batalion I pu?ku lekkiej piechoty

1 kompania jegrw

bateria artylerii pieszej

Brygada von Bose

1 batalion grenadierw von Anger (z pu?kw Prinz anton i von Low)

1 batalion pu?ku Prinz Anton

1 bataliony pu?ku von Low



Brygada lekkiej kawalerii

1 szwadron huzarw

1 szwadron u?anw Prinz Klemens

1 szwadron szwole?erw (niedobitki z Rosji)





Sierpie? 1813

VII Korpus Piechoty – genera? dywizji Reynier



24 dywizja – genralleuitnant Edler von Lecoq

Brygada von Brause

1 batalion Leib Grenadier Garde

2 bataliony I pu?ku lekkiej piechoty

1 batalion pu?ku Prinz Maksymilian

1 batalion pu?ku von Rechten

1 komapnia jegrw

Brygada generalmajor von Mellentin

1 bataliony grenadierw von Spiegel

2 bataliony pu?ku Prinz Freidrich August

2 bataliony pu?ku von Steindel



2 baterie artylerii pieszej (16 dzia?)

kompania pionierw



25 dywizja –generaleutnant Saherr von Sahr

Brygada von Bose

1 batalion grenadierw von Sperl (z pu?kw Koenig i von Niesemuschel)

2 bataliony II pu?ku lekkiej piechoty

1 batalion pu?ku von Niesemuschel

1 batalion pu?ku Koenig

Brygada von Russel

2 bataliony pu?ku Prinz Anton

2 bataliony pu?ku von Low

2 baterie artylerii pieszej (nr 3)



32 dywizja (francuska) – genera? dywizji Durutte

Brygada de Vaux

1 batalion 36 pu?ku piechoty lekkiej

2 bataliony 133 pu?ku piechoty

2 bataliony pu?ku piechoty z Wurzburga

Brygada Jarry

1 batalion 36 pu?ku piechoty lekkiej

2 bataliony 133 pu?ku piechoty

2 bataliony pu?ku piechoty z Wurzburga

2 baterie artylerii pieszej



23 brygada lekkiej kawalerii generalmajor von Gablenz

5 szwadrony pu?ku u?anw Prinz clemens

8 szwadronw huzarw

2 baterie artylerii konnej



artyleria rezerwowa – 1 bateria artylerii

W tym miejscu chcia?bym podzi?kowa? moim kolegom Hubertowi K?akowi, Marcinowi Gaw?dzie i Marcinowi Ka?mierczakowi za pomoc w pisaniu pracy. Bez ich uwag i pomocy przy zbieraniu materia?w praca nigdy by nie powsta?a, a mam nadziej?, ?e artyku? mo?e komu? przybli?y temat armii saskiej i pomo?e np. w malowaniu figurek.



Ilustracje barwne

Grenadier pu?ku von Rechten 1812
A – Czerwona kita na czaku – symbole odr?niaj?ce grenadierw
B – Francuski ?abot wed?ug przepisw mundurowych z 1810 roku


?o?nierz kompani jegrw
A – Z?ota tr?bka – symbol jegrw
B – Charakterystyczny wzr na ko?nierzu
C – Spiczaste mankiety
D – Czerwone lampasy i wyszycia


Piechr pu?ku lekkiej piechoty 1810-1813
A – Blacha z cyfr? krlewsk?
B – Czarne mankiety obszyte kolorem czerwonym


Pionier/in?ynier
A – Srebrne obszycia ko?nierza
B – Symbole dwch skrzy?owanych toporkw w kolorze bia?ym
C – Czerwone lampasy




Przypisy

[1] Marian Kukiel, Wojna 1812 roku, Pozna? 1999 (reprint), t. I, s. 191.

[2] Tam?e, s. 191.

[3] Tam?e, s. 327.

[4] Howard Giles, The Saxon Army 1810-1813 (artyku? internetowy); M. Kukiel, Wojna 1812 roku, t. II, s. 109 –117.

[5] Tam?e.

[6] M. Kukiel, Wojna 1812 roku, t. II, s. 392.

[7] Tam?e, s. 393. Ca?y opis bitwy jest zaczerpni?ty z pracy Mariana Kukiela.

[8] H. Giles, The Saxon Army 1810-1813.

[9] Tam?e,.

[10] Mariusz ?ukasiewicz, Armia Ksi?cia Jzefa 1813, Warszawa 1986, s. 115-116.

[11] H. Giles, The Saxon Army 1810-1813.

[12] Robert Bielecki, Wielka Armia, Warszawa 1995, s. 406; Ten?e, Berezyna 1812, Warszawa 1990 s. 185; H. Giles, The Saxon Army 1810-1813.

[13] Opis bitwy za Mariusz Olczak, Kampania 1813, Warszawa 2004, s. 92-93.

[14] Opis bitwy za Robert Bielecki, Encyklopedia Wojen Napoleo?skich, Warszawa 2002, s. 199; straty za H. Giles, The Saxon Army 1810-1813.

[15] H. Giles, The Saxon Army 1810-1813.

[16] Tam?e.

[17] Tam?e.

[18] Ca?y opis za Jadwiga Nadzieja, Lipsk 1813, Warszawa 1998, s. 148-152, H. Giles, The Saxon Army 1810-1813.

[19] J. Nadzieja, Lipsk 1813, s. 152.

[20] Cytat za Antoni Bia?kowski, Wspomnienia starego ?o?nierza, Gdynia 2003, s. 270.

[21] H. Giles, The Saxon Army 1810-1813.

[22] Opisanie ubioru lekkiej piechoty sprawi?o mi wprost gigantyczne trudno?ci. Co innego pisze Howard Giles, co innego jest na tablicach histofiga, co innego jest na obrazach Funckena, a jeszcze co innego na szkicach nieznanego autora, ktrymi si? pos?ugiwa?em przy pisaniu artyku?u. Ostatecznie przyj??em nieco zmodyfikowan? wersj? Howarda Gilesa, niech jednak czytelnik nie b?dzie zdziwiony, gdy znajdzie wersj? inn? ni? opisywana przeze mnie.

[23] Wed?ug Howarda Gilesa ciemnoniebieski.

[24] Uko?nym pismem podane s? jednostki wy??czone z VII korpusu podczas reorganizacji w Kaliszu.

Komentarze

Śr 31 Maj, 2006 pawel11 napisał:
Autorze masz mo?e kolorow? ilustracje grenadiera gwardii saskiej?

Pon 24 Kwi, 2006 Go?? napisał:
Mam jedno pytanie, na ktre nie moge znale?? odpowiedzi, a mianowicie jak? nazw? nosi?y czapki strzelcw armii Ksi?stwa Warszawskiego? Prosz? o odpowied? do jutra i z gry dzi?kuj?!!

Pon 02 Maj, 2005 Marcin G napisał:
Przyznam, ?e jestem zdziwiony faktem, ?e ani przy cz. I ani cz. II artyku?u o armii saskiej nie znalaz? si? cho?by jeden komentarz dotycz?cy kolorowych ilustracji. Wydaje mi si?, ?e autorowi nale?? si? gratulacje za pomys? i ch?? jego wykonania. Mo?e nie s? to ilustracje rodem z Opsreya :-), ale za to kwestia praw autorskich (o co dbamy) jest rozwi?zana. Przy tego rodzaju artyku?ach barwne ilustracje - to moim zdaniem - du?y plus.


Dodaj komentarz