.:Wargaming Zone:. - serwis wargamingowy - .:Artykuł - Organizacja i umundurowanie armii bawarskiej w latach 1799-1815:.
Wargaming Zone     
Poniedziałek godzina 12:44,
10 grudzień 2018

Organizacja i umundurowanie armii bawarskiej w latach 1799-1815
Data: Czw 05 Sty, 2006
Autor: Jan Snopkiewicz
Ostatni z artykułów prezentujacy armię bawarską w okresie wojen napoleońskich

Piechota

Kawaleria

Artyleria i inżynierowie

Generalicja i sztaby

Sztandary

Zakończenie i tabela jednostek

Przypisy

Ilustracje



Załącznik:


Orde de battalie dla wojsk bawarskich.rar (10,7KB)



Awangardowe jak na swoje czasy mundury Rumforda nie wytrzymały powszechnej krytyki. Były niepopularne wśród żołnierzy i oficerów. Ponadto Bawaria sprzymierzyła się z Francją, co wymusiło na niej dostosowanie swojej armii do wymogów swojego sojusznika. Taki stan rzeczy nie mógł trwać zbyt długo. W 1799 roku dokonano przełomowej reformy armii bawarskiej zarówno w umundurowaniu jak i w organizacji.



Piechota

W 1799 roku piechota bawarska przeszła reorganizację. Pułki zmieniły nazwy, niektóre przekształcono a jeszcze inne rozwiązano:

stara nazwa nowa nazwa (numeracja wprowadzona w 1806 roku) – numery pułków po 1806 roku w nawiasach
1. pułk grenadierów (gwardia)(1) Linien-Infanterie-Leib-Regiment
2. pułk grenadierów ,,Kurprinz”(2) Linien-Inafanterie-Regiment ,,Kurprinz”
3. pułk grenadierów ,,Graf Ysenburg” rozwiązany w 1799 roku
4. pułk grenadierów ,,Baden” rozwiązany w 1799 roku
1 pułk fizylierów ,,Herzog von Zweibrucken”(6) Linien-Inafanterie-Regiment ,,Herzog Wilhelm”
2 pułk fizylierów ,,Prinz Wilhelm von Brikenfeld”(3) Linien-Inafanterie-Regiment ,,Herzog Karl”
3 pułk fizylierów ,,Rodenhausen”(9) Linien-Inafanterie-Regiment ,,Graf von Ysenburg”
4 pułk fizylierów ,,de la Motte”(11) Linien-Inafanterie-Regiment ,,Schlossberg”
5 pułk fizylierów ,,von Wahl”(4) Linien-Inafanterie-Regiment ,,vacant von Weichs”
6 pułk fizylierów ,,Pfalzgraf Max”(8) Linien-Inafanterie-Regiment ,,Herzog Pius”
7 pułk fizylierów ,,von Zedtwitz” rozwiązany w 1799 roku
8 pułk fizylierów ,,von Rambaldi”(7) Linien-Inafanterie-Regiment ,,Zedtwitz-Stengel”
9 pułk fizylierów ,,von Weichs”(5) Linien-Inafanterie-Regiment ,,Graugeben”
10 pułk fizylierów ,,Joseph Hohenhausen” rozwiązany w 1799 roku
11 pułk fizylierów ,,von Preysing”(10) Linien-Inafanterie-Regiment ,,von Junker”
12 pułk fizylierów ,,von Balderbusch”rozwiązany w 1799 roku
13 pułk fizylierów ,,Moritz von Isenburg” rozwiązany w 1799 roku
14 pułk fizylierów ,,von Kling” rozwiązany w 1799 roku
1 pułk lekkiej piechoty (feldjeger) ,,von Schweicheldt” utworzono 1 batalion piechoty lekkiej ,,Metzen“ i 2 batalion piechoty lekkiej ,,Clossmann
2 pułk lekkiej piechoty (feldjeger) ,,Furt Ysenburg” utworzono 3 batalion lekkiej piechoty ,,Salern“ i 4 batalion piechoty o tej samej nazwie




PIECHOTA LINIOWA

Po reorganizacji bawarska piechota liniowa liczyła 11 pułków piechoty.

W 1803 roku utworzono 12 pułk piechoty „von Lowenstein Wartheim”.

W 1805 roku armia bawarska wzbogaciła się o nowo sformowany 13 regiment piechoty liniowej.

W 1806 roku 11 regiment piechoty przeniesiono do armii Wielkiego Księstwa Bergu. W tym samym roku rozwiązano 12 pułk piechoty ze względu na powstały w tej jednostce bunt (numer 12 był od tej pory ,,wyklęty” w całej armii). Jednocześnie utworzono 14 regiment piechoty.

W 1807 roku powstał nowy, 11 pułk piechoty.

W 1811 roku rozwiązano 11 regiment piechoty liniowej, numerem tym oznaczony został dotychczasowy 13 pułk piechoty; 14 pułk zmienił swój numer na 13 (w numeracji pułków brakowało 12 regimentu).

Wreszcie w 1814 roku sformowano 12 i 14 pułk piechoty liniowej.

Do 1806 roku każdy pułk składał się z dwóch batalionów o sześciu kompaniach każdy (dwie kompanie grenadierskie i cztery kompanie fizylierskie). Każda kompania liczyła 130-140 żołnierzy. W każdej kompanii znajdowało się 20 tyralierów.

W 1806 roku pułki rozbudowano o batalion zakładowy składający się z czterech kompanii fizylierskich.

W 1811 roku skład batalionów liniowych zmienił się znacznie – w miejsce jednej z kompanii grenadierskich utworzono kompanię lekką, uzbrojoną w sztucery. Utworzono ją z połączonych sił strzelców każdej kompanii. Taki stan rzeczy przetrwał do 1815 roku, poza okresem po kampanii 1812 roku, kiedy to liczebność regimentów zbliżona była do pojedynczego batalionu.

Sami grenadierzy, w przeciwieństwie do praktyki stosowanej w wielu armiach (głównie niemieckich), nie byli formowani w osobne bataliony. Kompanie te maszerowały na polu bitwy razem ze swoimi macierzystymi pułkami piechoty.

Po 1799 roku doszło do reformy umundurowania.

Niepopularna kurtka Rumforda zastąpiona została jasnoniebieskim żabotem. Podobnie jak w przypadku kurtek Rumforda, nowy strój również występował w dwóch wersjach – o krótszych połach dla żołnierzy i podoficerów oraz wersji z dłuższymi połami przeznaczonej dla oficerów.

Pułki rozpoznawano po kolorze kołnierzy, mankietów i wyłogów oraz po kolorze guzików. Poły były zawsze w kolorze czerwonym. W 1814 roku ujednolicono kolor wyłogów, mankietów i kołnierzy – od tej pory były one w czerwone, pułki poznawano po numerach wygrawerowanych na miedzianych guzikach. Oficerowie kołnierze i mankiety mieli obszyte w kolorze srebrnym lub złotym (w zależności od regimentu i koloru guzików). Dodatkowo rangę oficerską rozróżniano po ilości belek na kołnierzu również w kolorach srebrnym lub złotym w zależności od regimentu.

Pułki 1 i 2 do 1814 roku (do czasu utworzenia Grenadier-Garde-Regiment) miały srebrne obszycia dziurek na guziki.

Wprowadzono słynne nakrycie głowy – Raupenhelm. W piechocie występował w dwóch wersjach – dla szeregowców i kaprali grzbiet zrobiony był ze skóry czarnej owcy, podoficerowie i oficerowie nosili kaski z grzbietem ze skóry niedźwiedzia.

Na froncie hełmu umocowana była złota, owalna płytka z wygrawerowaną cyfra elektorską (od 1806 roku królewską). Kompanie grenadierskie z lewej strony hełmu umocowane miały czerwone kity, kompanie lekkie w tym miejscu miały kitę zieloną. Oficerowie w miejscu owalnych, mosiężnych płytek przytrzymujących paski na kasku, umocowane mieli złote głowy lwa.

Raupenhelm był nieproporcjonalnie wysoki i masywny. Hełm był wyrazem sprzeciwu wobec reform Rumforda. Poza funkcją czysto ozdobną pełnił również funkcje ochronną – była bardzo odporny na ciosy bronią białą, ponadto używano go też jako dodatkowego zasobnika na rzeczy osobiste.

Oficerowie do 1805 roku w miejsce Raupenhelmu nosili bicorny.

Noszono białe spodnie, czarne kamasze z czarnymi guzikami (niektórzy żołnierze nosili jednak guziki miedziane jako wyraz mody).

Na wyposażeniu szeregowego piechura znajdował się muszkiet lub sztucer (dla kompanii lekkich) i tasak. Do 1804 roku podoficerowie nosili szpontony; potem karabiny. Oficerowie nie mieli karabinów, a ich głównym uzbrojeniem była szabla oficerska.

Do 1808 roku żołnierze nosili skórzane torby przewieszane na białym pasie przez prawe ramię, czarną ładownicę na białych pasach (u grenadierów z wizerunkiem granatu) oraz białą saszetkę na białym pasie, do tego manierkę. Rozkazem z 10 stycznia 1808 roku w miejsce toreb i saszetek wprowadzono tornistry wzorowane na francuskich. Kompanie lekkie na ładownicach nosiły wizerunek rogu łowieckiego.

Saperzy nosili strój grenadierów. Wyróżnikiem były dwa czerwone epolety na ramionach, dwa skrzyżowane toporki wyszyte na rękawach, długi, biały fartuch z cielęcej skóry oraz obowiązkowo noszona broda.

Dobosze i muzykanci nosili kurtki takie jak piechota liniowa. Różnili się tym, że wyłogi, przód kołnierza i mankiety obszyte mieli kolorem żółtym lub białym (w zależności od pułku). Ponadto mieli naramienniki wypełnione kolorem pułkowym, na którym widniała cyfra elektorska (od 1806 roku – królewska), wszystko obszyte kolorem żółtym lub białym. Ponadto na rękawach wyszyte były białe lub żółte wzory łamanych linii przypominających daszki. Niektórzy muzycy nosili dodatkowo czerwone kity z lewej strony kasku. Obręcze bębnów pomalowane we wzory biało-błękitne, na bębnach wygrawerowana cyfra elektorska/królewska.

Konie oficerskie wyposażone były w siodła w kolorach pułkowych obszyte na złoto lub srebrno. Od 1810 roku wszystkie siodła były w kolorze czerwonym ze srebrnymi obszyciami.

Sami oficerowie nosili białe rękawiczki i laseczkę, której dekoracje wskazywały na rangę danego oficera. Ponadto do 1812 roku używali oni szarf oficerskich w kolorach białym i błękitnym. Po 1812 roku w ich miejsce wprowadzono ryngrafy jako oznaczenia rangi.

Piechota wyposażona była w popielate, dwurzędowe płaszcze.

A oto kolory pułkowe:

Nazwa pułkuKolor pułkowy [2]Kolor guzików
(1) Linien-Infanterie-Leib-Regiment (od 1811 roku ,,Konig regiment“)czarny (od 1802-czerwony)srebrne (białe)
(2) Linien-Inafanterie-Regiment ,,Kurprinz” (od 1806 roku ,,Kornprinz“)czarny (od 1802-czerwony)złote (żółte)
3) Linien-Inafanterie-Regiment ,,Herzog Karl” (od 1806 ,,Prinz Karl“czerwony (od 1806 białe obszycie kołnierza)złote (żółte)
(4) Linien-Inafanterie-Regiment ,,vacant von Weichs” (od 1806 ,,Salern“, od 1811 ,,Sachsen-Hildburghausen“)jasnożółty (od 1806 czerwone obszycia)srebrne (białe)
(5) Linien-Inafanterie-Regiment ,,Graugeben” (od 1800 ,,von Preysing“)różowy z czerwonymi obszyciami srebrne (białe)
(6) Linien-Inafanterie-Regiment ,,Herzog Wilhelm”czerwony (od 1806 białe obszycia)srebrne (białe)
(7) Linien-Inafanterie-Regiment ,,Zedtwitz-Stengel” (od 1804 ,,von Morawitsky“, od 1806 ,,Lowenstein-Wertheim“)biały (od 1803 roku kolor zmieniony na różowy)złote (żółte)
(8) Linien-Inafanterie-Regiment ,,Herzog Pius”jasnożółty (od 1806 czerwone obszycia)złote (żółte)
(9) Linien-Inafanterie-Regiment ,,Graf von Ysenburg” jasnoczerwony (od 1806 żółty z czerwonymi obszyciami, kołnierze czerwone)złote (żółte)
(10) Linien-Inafanterie-Regiment ,,von Junker” (od 1800 ,,Pompei-Dalwigk, od 1804 ,,Junker“)karmazynowy (od 1806 żółty z czerwonymi obszyciami, kołnierze czerwone)srebrne (białe)
(11) Linien-Inafanterie-Regiment ,,Schlossberg” (przeniesiony do armii Wielkiego Księstwa Bergu w 1806 roku), ponownie sformowany w 1807 roku jako ,,von Kinkel”, ostatecznie rozformowany w 1811 roku, numer 11 został przyznany dotychczasowemu pułkowi 13. pomarańczowy (1807-1811 zielony z czerwonymi obszyciami, kołnierz czerwony)złote (żółte)
(12) Linien-Inafanterie-Regiment ,,Lowenstein-Wertheim“ (powstały w 1803 roku, rozwiązany w 1806), ponownie sformowany w 1813 roku.Pomarańczowy (1814 czerwony) srebrne (białe)
(13) Linien-Inafanterie-Regiment (powstały w 1805 roku), przenumerowany na 11 pułk piechoty w 1811 roku)czarny z czerwonymi obszyciami, czerwony kołnierzsrebrne (białe)
(14) Linien-Inafanterie-Regiment (powstały w 1806 roku, przemianowany na 13 pułk piechoty w 1811 roku), sformowany ponownie w 1814 roku czarny z czerwonymi obszyciami, czerwony kołnierz złote (żółte)
(15) Linien-Inafanterie-Regiment (powstały w 1814 roku)czerwony złote (żółte)
(16) Linien-Inafanterie-Regiment (powstały w 1814 roku) czerwony złote (żółte)




PIECHOTA LEKKA – BATALIONY PIECHOTY LEKKIEJ

W 1799 roku 1 i 2 pułk feldjegrów przekształcono w cztery osobne bataliony piechoty lekkiej.

W 1803 roku utworzono 5 i 6 bataliony piechoty lekkiej

W 1806 roku w skład 5 batalionu piechoty lekkiej włączono batalion piechoty norymberskiej.

W 1808 roku z batalionu strzelców tyrolskich utworzono 7 batalion piechoty lekkiej.

W 1813 roku 3 batalion piechoty lekkiej połączono z pułkiem z Wurzburga i utworzono nowy – 12 pułk piechoty liniowej.

W 1814 roku 6 batalion piechoty lekkiej połączono z frankfurckim pułkiem piechoty i utworzono 14 pułk piechoty liniowej.

W 1815 roku 4 i 5 batalion piechoty liniowej połączono i utworzono 16 pułk piechoty liniowej.

Każdy batalion liczył początkowo 6 kompanii piechoty - 5 fizylierskie i 1 tyralierska uzbrojona w sztucery. W 1811 roku jedną z kompanii fizylierskich przekształcono w kompanię karabinierską. Liczebność kompanii wynosiła około 120 żołnierzy.

W 1799 roku bataliony lekkie przyjęły na wyposażenie kurtki o takim samym kroju jak w piechocie liniowej. Kurtki były w kolorze jasnozielonym (od 1809 roku ciemnozielonym). Wyłogi i mankiety w kolorze czarnym z czerwonymi obszyciami. Kołnierze i guziki w kolorze pułkowym. Poły czerwone. Bataliony różniły się kolorem kołnierzy i guzików.

Lekka piechota zaadaptowała również Raupenhelmy. Kompania tyralierska po lewej stronie kasku umocowaną miała zieloną kitę. Utworzone w 1811 roku kompanie karabinierskie miały w tym miejscu kitę czerwoną. Strój uzupełniały szare spodnie, czarne kamasze i trzewiki.

Piechota lekka nie miała na swoim utrzymaniu doboszy. Ich miejsce zajmowali trębacze, których mundur poza cechami charakterystycznymi dla lekkiej piechoty wyglądał tak samo, jak mundur doboszy w piechocie liniowej.

Oficerowie, podoficerowie i saperzy poza cechami wyróżniającymi piechotę lekką, tak jak w pułkach piechoty liniowej.

Wyposażenie jak w piechocie liniowej – pasy wyposażenia białe, muszkiety (lub w kompaniach tyralierskich –sztucery). Do 1808 roku skórzane torby, potem plecaki. Popielate płaszcze.

A oto kolory batalionowe i historia poszczególnych jednostek:

Nazwa batalionukolor kołnierzakolor guzików
(1) Leichte-Inafanterie-Battalion ,,Metzen”
od 1807 roku - ,,Habermann”
od 1809 ,,Gedoni”
od 1811 ,,Hertling” potem ,,Fiok”
od 1815 ,,Fortis”
czerwonysrebrne (białe), od 1804 złote (żółte)
(2) Leichte-Inafanterie-Battalion ,,Clossmann”
od 1804 ,,Vincenti”
od 1805 ,,Ditfurth”
od 1808 ,,Wreden”
od 1811 ,,Trauberg” potem ,,Merz”
od 1815 ,,Rebus”
czerwonysrebrne (białe)
(3) Leichte-Inafanterie-Battalion ,,Salern”
od 1804 ,,Preysing”
od 1808 ,,Brenclau”
od 1811 ,,Scherer”
1813 – połączony z 1 i 2 batalionem wurzburskiego pułku piechoty – tworzy nowy, 12 pułk piechoty liniowej.
czarny z obszyciami czerwonymizłote (żółte), od 1804 srebrne (białe)
(4) Leichte-Inafanterie-Battalion ,, 2-te Salern”
od 1804 ,,Stengel”
od 1806 ,,Zoller”
od 1807 ,,Wreden”
od 1809 ,,Donnersberg”
od 1810 ,,Theobald”
od 1813 ,,Cronegg”
1815 przekształcony w pierwszy batalion 16 pułku piechoty liniowej.
czarny z obszyciami czerwonymizłote (żółte)
(5) Leichte-Inafanterie-Battalion ,, de la Motte”
1806 – włączony batalion norymberskiej piechoty
od 1807 ,,Dalwigk“
od 1808 ,,Buttler”
od 1812 ,,Herrmann”
od 1814 ,,Treuberg”
1815 – przekształcony w drugi batalion 16 pułku piechoty liniowej.
karmazynowe wyłogi, kołnierz i mankiety do 1806 roku – od tej pory wyłogi i mankiety czarne z czerwonymi obszyciami, kołnierz żółty z czerwonymi obszyciamisrebrne (białe)
Leichte-Inafanterie-Battalion ,, Lessel”
od 1804 ,,Weinbach“
od 1806 ,,Taxis“
od 1809 ,,La Roche“
od 1812 ,,Palm”
1814 ,,Flad”, potem połączony z Frankfurckim pułkiem piechoty utworzył 14 pułk piechoty liniowej.
karmazynowe wyłogi, kołnierz i mankiety do 1806 roku – od tej pory wyłogi i mankiety czarne z czerwonymi obszyciami, kołnierz żółty z czerwonymi obszyciamizłote (żółte)
Leichte-Inafanterie-Battalion ,,Gunther“ – utworzony w 1808 roku z oddziału strzelców Tyrolskich, rozwiązany w 1811 roku.błękitny z obszyciami czerwonymisrebrne (białe)




PIECHOTA LEKKA – BATALION STRZELCÓW TYROLSKICH (TIROLEIR-JAEGER-BATTALION)

W 1806 roku do Bawarii włączono Tyrol – dotychczasowe terytorium Austrii. Na mocy rozkazu z 7 maja 1807 roku sformowano batalion strzelców Tyrolskich, pełniący funkcje garnizonowe w Trento, Brixen i Innsbrucku. Batalion liczył 4 kompanie fizylierów po 120 żołnierzy w każdej kompanii. W każdej znajdowało się 20 tyralierów uzbrojonych w sztucery. Batalion rozformowano w 1808 roku i przekształcono w 7 batalion piechoty lekkiej

Oddziały początkowo umundurowane były w jednorzędowe ciemnoszare kurtki, z błękitnymi kołnierzami i mankietami, zielonymi połami z obszyciami błękitnymi. Zielone paski na ramionach obszyte na błękitno. Później strzelcy nosili kurtki o takim samym kroju, ale w kolorze ciemnozielonym z błękitnym kołnierzami i mankietami. Poły w kolorze kurtki obszyte na błękitno.

Oficerowie nosili kurtki z dłuższymi połami, ponadto posiadali srebrne obszycia kołnierzy.

Spodnie szare, krótkie, czarne kamasze i trzewiki. Oficerowie buty oficerskie.

Na głowie czarne czako bez ozdób. Oficerowie nosili czaka z dwoma ozdobnymi, białymi obręczami na szczycie czaka, podoficerowie mieli jedną taką obręcz, żołnierze nie posiadali jej. Od frontu wyszycia w kolorze białym. Tyralierzy do czak przymocowane mieli zielone kity.

Wyposażenie jak w piechocie liniowej: pasy na uzbrojenie i wyposażenie – czarne. Do 1808 roku noszono skórzaną torbę przewieszaną przez prawe ramię. Na krótko przed rozformowaniem batalionu w miejsce toreb wprowadzono tornistry.

Żołnierze wyposażeni w muszkiety (lub dla tyralierów – sztucery) i tasaki.



PIECHOTA LEKKA – OCHOTNICZE BATALIONY STRZELCÓW PIESZYCH (FREIWILLIGES JAEGER CORPS ZU FUSS)

Pomiędzy 1800 a 1805 rokiem istniały ochotnicze oddziały strzelców pieszych. Wkrótce jednak zostały one włączone w skład batalionów lekkiej piechoty.

W 1805 roku Oberst Graf Oberndorff sformował jednostki ochotniczych strzelców pieszych i konnych. Rekrutowały się one głównie z myśliwych i strzelców wyborowych. Oddziały sformowano z myślą o tłumieniu niepokojów w Tyrolu. Po stłumieniu powstania jednostki rozformowano. Ponownie sięgnięto po nie w 1813 roku gdy starano się o uzupełnienie strat po katastrofalnej kampanii 1812 roku. Sformowane bataliony liczyły 6 kompanii – 4 fizylierskie, grenadierską i tyralierską.

Jak wynika z dostępnych źródeł, w latach 1805-1809 żołnierze służący w tej formacji nosili zielone, jednorzędowe kurtki z żółtymi kołnierzami oraz obszyciami kurtki i mankietów. Spodnie w kolorze kurtki z jednym, długim, żółtym lampasem. Czarne, krótkie kamasze lub buty oficerskie. Na głowie nosili czarne kapelusze z piórem błękitno-białym (według Leinharta kaski takie jak w piechocie). Oporządzenie w kolorze czarnym. Uzbrojenie stanowiły sztucery.

W 1813 roku sformowano nowe jednostki. Z braku pieniędzy żołnierze sami musieli zadbać o uszycie munduru stąd trudno jest mówić o jednolitym umundurowaniu w tej formacji. Według przepisów nosili zielone, jednorzędowe kurtki z żółtymi kołnierzami. Żółte obszycia mankietów i połów i samej kurtki. Grenadierzy na ramionach czerwone pagony, tyralierzy pagony zielone. Oficerowie wyróżniali się ryngrafami i złotymi belkami na kołnierzach. Spodnie w kolorze kurtki z żółtym lampasem noszone na krótkie czarne kamasze i czarne trzewiki. Krótkie, czarne buty noszone przez oficerów.

Na głowie czako ze złotymi, ozdobnymi sznurkami (czerwonymi u grenadierów i zielonymi u tyralierów. Na czubku biało - błękitna kita, oficerowie kity zielone tak jak tyralierzy. Grenadierzy kity czerwone. Oficerowie – złota obręcz na szczycie czaka.

Źródła różnią się co do koloru pasów. Otto von Pivka podaje, że były one czarne, z oryginalnych plansz z epoki wynika jednak, że jedynie kompania tyralierska miała oporządzenie czarne, reszta zaś białe.

Jasnoszare płaszcze, tasaki, sztucery (wszystkie kompanie).



LEKKA PIECHOTA – ODDZIAŁ STRZELCÓW GÓRSKICH (GEBIRGSSCHUTZEN CORPS)

Od 1805 roku planowano utworzenie osobnego oddziału strzelców górskich. Jednostki utworzono rozkazem z 7 maja 1809 roku. Od 14 października 1809 roku oddział został wyznaczony na załogę Monachium w obawie przed powstańcami tyrolskimi. W 1811 roku doszło do rozwiązania jednostki.

Początkowo ze względu na oszczędności, jedynym elementem wyróżniającym te formację był kapelusz z piórem błękitno-białym. Od 8 maja 1809 roku żołnierze otrzymali mundury bardzo podobne do ochotniczych oddziałów strzelców. Ciemnozielona, jednorzędowa kurtka z żółtymi obszyciami. Jedyną różnicą (jak wynika z rycin z epoki) był żółty kolor mankietów. Reszta umundurowania jak dla ochotniczych oddziałów strzelców. Uzbrojenie stanowiły sztucery.



PIECHOTA LEKKA – BATALIONY JEGRÓW

W 1815 roku w miejsce rozformowanych batalionów lekkiej piechoty utworzono dwa bataliony jegrów. W batalionie znajdowała się kompania karabinierska i 5 fizylierskich.

Na głowie Raupenhelm taki jak w piechocie liniowej, z wygrawerowanym napisem na frontowej obręczy: ,,1 tes (2 tes) JAEGER BATAILLON”. Kompania karabinierska z lewej strony hełmu nosiła zieloną kitę. Kurtki jak w piechocie liniowej (jasnoniebieskie). Zielone kołnierze, mankiety, wyłogi i poły. Miedziane guziki z numerem batalionu. Zielone spodnie, krótkie czarne kamasze i trzewiki lub buty dla oficerów.

Czarne pasy wyposażenia, w miejsce ładownicy, róg z prochem na zielonych sznurach.

Kompanie karabinierskie uzbrojone były w sztucery, natomiast jegrzy w muszkiety gładkolufowe.

Oficerowie umundurowani byli tak, jak w piechocie liniowej (poza cechami charakterystycznymi dla jegrów).



JEDNOSTKI NIEREGULARNE - ,,MOBILE LEGIONEN”

6 lipca 1809 roku Maksymilian Józef wydał dyspozycje co do utworzenia oddziałów gwardii narodowej. Została ona podzielona na dwie klasy – pierwszą (bataliony zakładowe pułków liniowych) i drugą – (bataliony wystawiane przez landy bawarskie w razie zagrożenia) – tzw. ,,Mobile Legionen”. Składały się one z niezamężnych i bezdzietnych mieszkańców Landów w wieku od 26 do 40 lat.

Miały one stanowić uzupełnienie dla jednostek regularnych. Mobilizowano je w przypadku zagrożenia państwa. Bawaria podzielona została na landy, które w wypadku zagrożenia wystawiać miały z góry określoną liczbę batalionów piechoty.

Jak wspomniano po raz pierwszy jednostki te sformowano w 1809 roku w obliczu powstania w Tyrolu. Oficjalnie sformowano 8 batalionów. W praktyce jako zorganizowana jednostka działał tylko jeden batalion z ,,kraju Izary” (Isarkreises batalion). Ponownie, na znacznie większą skalę oddziały te zmobilizowano w 1813 roku. Miały one bardzo poważny udział w czasie bitwy pod Hanau, gdzie stanowiły blisko połowę sił bawarskich.

Ogólnie przewidywano, że ,,Mobile Legion” liczyć będzie pomiędzy 4 a 8 batalionów. Każdy batalion składał się z 4 kompanii piechoty o liczebności 160 ludzi.

W 1809 roku legioniści nosili granatowe fraki z jednorzędowym zapięciem, błękitnymi kołnierzami i mankietami. Białe guziki. Białe płócienne spodnie, białe kamasze, czarne trzewiki. Czarne, filcowe czako (tyralierzy z zieloną kitą). Szary płaszcz z błękitnym kołnierzem. Oficerowie często nosili ciemnoniebieskie spodnie. Wyróżniali się srebrnymi obszyciami na czaku.

Legioniści uzbrojeni byli tylko w muszkiety, nie posiadali tasaków. Pasy z białej skóry. Reszta tak jak w piechocie liniowej.

W 1813 roku umundurowanie nieco się zmieniło. Nadal noszono granatowy frak z zapięciem jednorzędowym, spodnie takiego samego koloru. Kamasze czarne, trzewiki czarne. Kołnierze, mankiety i poły czerwone. Tasaki i szable tylko dla oficerów. Poza tym tak jak w 1809 roku [3].

W praktyce jednak oddziały nosiły płaszcze w kolorze szarym z czerwonymi kołnierzami.



ODDZIAŁY GARNIZONOWE

Poza oddziałami regularnymi piechoty lekkiej i liniowej istniały także oddziały garnizonowe, których zadaniem było pełnienie służby garnizonowej na terenie twierdz – Donauworth, Nymphenbourg, Oberhaus, Rosenberg, Rothenberg i Wartburg.

Jednostki te nosiły Raupenhelm – taki jak w piechocie liniowej. Do tego granatowa kurtka z jednorzędowym zapięciem, kołnierze, mankiety i obszycia białe. Poły jak w przypadku piechoty liniowej czerwone. Szare spodnie, krótkie, czarne kamasze (lub buty dla oficerów). Oficerowie tak jak w piechocie liniowej, do 1818 roku nie posiadali ryngrafów tylko szarfy oficerskie.

Pasy oporządzenia białe, muszkiety jak w piechocie liniowej.



GRENADIER-GARDE-REGIMENT

Rozkazem z 16 lipca 1814 roku utworzony został Grenadier-Garde-Regiment. Była to jednostka elitarna, armia bawarska zyskała w ten sposób swoja własną gwardię, której do tej pory oficjalnie nie miała (funkcję tę pełniły jednak 1 i 2 pułki piechoty liniowej).

Wzorowana na francuskiej gwardii cesarskiej jednostka, składała się z trzech batalionów o sześciu kompaniach. Przyjmowano do niej żołnierzy o wzroście powyżej 175 cm, oraz po dwuletniej, nienagannej służbie w jednostkach regularnych. Do 1815 roku praktycznie istniał tylko jeden batalion (pozostałe dwa były w trakcie formowania).

Na głowie gwardziści nosili ogromną bermycę z mosiężną blachą nad czołem, z wygrawerowanymi herbami Bawarii. Bermyca ozdobiona była białym sznurem, a także kitą niebiesko-białą. Denko w kolorze czerwonym z białymi, krzyżującymi się pod kątem prostym paskami.

Gwardia nosiła kurtki kroju podobnego do piechoty liniowej z tą jednak różnica, że poły były o 10 cm dłuższe niż w przypadku normalnych mundurów. Kurtki w kolorze błękitnym, z czerwonymi kołnierzami, mankietami, połami, wyłogami i obszyciami. Białe obszycia brzegów kołnierza. W rogach połów, białe wyszycia granatów. Białe guziki z wizerunkiem granatu, białe obszycia dziurek na guziki na mankietach i wyłogach. Białe spodnie, długie czarne kamasze lub buty dla oficerów. Pasy oporządzenia białe, na ładownicach złote wizerunki granatów. Muszkiety i tasaki. Płaszcze białe z niebieskimi paskami. Oficerowie i dobosze tak jak w piechocie liniowej.

Poza służbą żołnierze nosili granatowe spensery (fraki z krótkimi wyłogami) z zapięciem jednorzędowym, kołnierzami, mankietami i połami czerwonymi (kołnierze obszyte na biało). Spodnie granatowe z czerwonym lampasem noszone na czarne kamasze i trzewiki. Na głowie Raupenhelm z wygrawerowanym napisem ,,Grenadier-Garde-Regiment”. Kita niebiesko-biała z lewej strony hełmu. Oficerowie w miejsce spenserów nosili fraki.



Kawaleria

Poza reformą piechoty w 1799 roku doszło również do reformy kawalerii. Podobnie jak w piechocie zupełnie zmieniono umundurowanie.



KIRASJERZY 1799-1804

W 1799 roku istniały dwa regimenty kirasjerów. W tym samym roku przekształcono drugi pułk kirasjerów ,,Winckelhausen” w 4 pułk szwoleżerów.

W 1804 roku 1 pułk kirasjerów ,,Minucci” przeformowano w 1 pułk dragonów o tej samej nazwie.

Od 1801 roku wprowadzono w jednostkach jazdy Raupenhelm w wersji kawaleryjskiej (ze złotym paskiem z tyłu kasku i biała kitą z lewej strony) – przed 1801 roku w kawalerii nadal używano hełmu Rumforda. Na frontowej obręczy wygrawerowany napis ,,Kuirassier-Regiment”.

Kurtka (nowy krój wprowadzono w kawalerii wcześniej niż Raupenhelm bo już w 1799 roku) o takim kroju jak dla piechoty, biała z kołnierzami białymi, wyłogami i obszyciami połów w kolorach pułkowych. Białe bryczesy, czarne skórzane buty sięgające pod kolana. Jedyną różnicą były epolety z białego metalu podszyte kolorem pułkowym.

Kirasjerzy nie posiadali kirysów.

Oficerowie skórzane buty, szable oficerskie, hełmy z grzbietem z włosia niedźwiedzia, szarfy oficerskie, dystynkcje na kołnierzach. Ponadto złote obszycia pasów i srebrne ładownice.

Trębacze kurtki w kolorze pułkowym, kołnierze w kolorze pułkowym, mankiety, wyłogi i obszycia połów białe. Białe lub srebrne (w zależności od pułku obszycia kołnierza). Miedziane trąbki z ozdobnymi – błękitno-białymi sznurkami. Z lewej strony hełmu czerwona kita. Trębacze zazwyczaj jeździli na białych koniach.

Pasy oporządzenia białe. Jako uzbrojenie – ciężki kirasjerski pałasz i para pistoletów. Uprząż czarna, siodła kroju ciężkiej kawalerii, czerwone z obszyciami białymi z błękitną romboidalną krata. Samo siodło zrobione z białej, owczej skóry. Oficerowie galowe siodła zielone ze złotymi obszyciami, samo sidło z czarnej skóry.



DRAGONI

W 1799 roku istniały dwa pułki dragonów.

W 1803 roku rozwiązano 1 pułk dragonów, w jego miejsce w 1804 roku przeformowano 1 pułk kirasjerów.

W 1811 roku 1 i 2 pułki dragonów przeformowano w odpowiednio w 1 i 2 pułki szwoleżerów.

Każdy pułk składał się z sześciu szwadronów o 120 ludziach każdy. Dwa szwadrony tworzyły tzw. dywizjon – podstawową jednostkę taktyczną w armii bawarskiej.

Podobnie jak kirasjerzy, dragoni od 1801 roku nosili kawaleryjskie Raupenhelmy. Na metalowej obręczy z przodu kasku widniał napis ,,Dragoner-Regjment”.

Kurtki, spodnie i buty takie jak kirasjerzy. Poza służbą noszono długie, szare spodnie z lampasem czerwonym z białymi guzikami. Dragoni nosili czerwoną szarfę obwiązana wokół pasa. Reszta tak jak u kirasjerów.

Trębacze czerwony grzbiet hełmu, poza tym oficerowie i trębacze jak w przypadku kirasjerów.

Siodła takie jak u kirasjerów.

Na uzbrojenie wchodziła szabla i karabinek kawaleryjski. Pochwa od szabli do 1806 roku była czarno-metalowa, potem już w całości zrobiona z białego metalu.



SZWOLEŻEROWIE

W momencie reorganizacji armii bawarskiej w 1799 roku istniały 3 pułki szwoleżerów. W tym samym roku z 2 pułku kirasjerów utworzono 4 pułk szwoleżerów. Następnie zmieniono jego numer na 1 pułk szwoleżerów, dotychczasowy 1 regiment otrzymał numer 4.

W 1801 roku rozwiązano 3 pułk szwoleżerów. W 1803 roku powstał nowy 4 pułk utworzony z kawalerii wurzburskiej, dotychczasowy 4 pułk szwoleżerów otrzymał numer 3.

W 1804 roku dotychczasowy pułk 1 szwoleżerów stał się pułkiem 2 a 2 regiment, pułkiem oznaczonym numerem 1.

W 1811 roku liczba pułków szwoleżerskich wzrosła o dwa - z 1 pułku dragonów utworzono 1 pułk szwoleżerów, z 2 pułku utworzono 2 regiment szwoleżerów. Dotychczasowy 1 pułk stał się pułkiem 3, 2 pułk – 4, 3 pułk – 5, 4 pułk – 6.

W 1813 roku po ogromnych stratach na skutek kampanii 1812 roku utworzono ,,National-Chevau-Legers-Regiment” później przemianowany na 7 pułk szwoleżerów – jego umundurowanie znacznie się różniło od pozostałych jednostek i dlatego zostanie omówiony oddzielnie.

Każdy pułk składał się z sześciu szwadronów o 120 ludziach każdy. Na potrzeby taktyczne dwa szwadrony łączono w dywizjon.

Na głowie noszono Raupenhelm w wersji kawaleryjskiej. Na przedniej obręczy wygrawerowany napis ,,Chevau-Legers-Regjment”. Poza tym tak jak w przypadku dragonów i kirasjerów.

Kurtka o takim samym kroju jak dla dragonów i kirasjerów w kolorze zielonym (od listopada 1809 roku ciemnozielone). Kołnierze, mankiety, wyłogi i obszycia połów w kolorze pułkowym. Od 1814 roku wszystkie te elementy były czerwone, a numery pułki różniły się jedynie numerami wygrawerowanymi na guzikach. Do 1805 roku w rogach połów wyszyte były wizerunki korony elektorskiej, od 1805 roku – wizerunek głowy lwa i koroną królewska. Poza tym tak jak bryczesy dragonów bądź kirasjerów. Szare szarfy.

Białe bryczesy z cielęcej skory, w warunkach polowych zamieniane na szare spodnie z czerwonym lampasem. Buty takie jak u dragonów i kirasjerów.

Oficerowie i trębacze poza cechami charakterystycznymi dla szwoleżerów tak jak w przypadku dragonów czy kirasjerów.

Pasy wyposażenia białe, uzbrojenie składało się z szabli lekkiej kawalerii i karabinka kawaleryjskiego.

Siodła i kapy czerwone z obszyciami białymi w romby błękitne. W rogach wyszyta na biało cyfra elektorska/ królewska. Siodła w stylu lekkiej kawalerii.



A oto kolory pułkowe i historia poszczególnych jednostek:

Roknazwaoznaczenia
17901-ste Kurassier-Regt. ,,Minucci”szkarłatny kolor pułkowy (kołnierz biały), białe guziki
18041-ste Dragoner-Regt. ,,Minucci”szkarłatny kolor pułkowy (wraz z kołnierzem)
18111-ste Chevau-Legers-Regt.szkarłatny kolor pułkowy, białe guziki
18042-te Chevau-Legers-Regt. ,,Kurnfurst“czerwony kolor pułkowy, białe guzik
18062-te Chevau-Legers-Regt. ,,Konig“czerwony kolor pułkowy, białe guziki
18114-te Chevau-Legers-Regt. ,,Konig“czerwony kolor pułkowy, białe guziki
17901-ste Dragoner-Regt. ,,Leibdragoner”kolor pułkowy- czarny, białe guziki
18011-ste Dragoner-Regt.kolor pułkowy- czarny, białe guziki
1803 rozwiązany  
17902-te Dragoner-Regt.,,Taxis”kolor pułkowy- czarny (biały kołnierz ), żółte guziki
18032-te Dragoner-Regt.,,Taxis”kolor pułkowy szkarłatny (wraz z kołnierzem)
1806do składu włączono kawalerię Norymberską i pruski oddział huzarów ,,von Bila“kolor pułkowy szkarłatny (wraz z kołnierzem)
18112-te Chevau-Legers-Regt. „Taxis”kolor pułkowy – czerwony
17901-ste Chevau-Legers-Regt. „Prinz Leiningen“kolor pułkowy- czarny, białe guziki
17994-te Chevau-Legers-Regt. „Prinz Leiningen“jak wyżej ale żółte guziki
18033-te Chevau-Legers-Regt. „Prinz Leiningen“jak wyżej ale żółte guziki
18063-te Chevau-Legers-Regt. „Prinz Leiningen“kolor pułkowy – ciemnoczerwony
18115-te Chevau-Legers-Regt. „Prinz Leiningen“kolor pułkowy – ciemnoczerwony
17902-te Chevau-Legers-Regt. „La Rosee”kolor pułkowy- czarny, żółte guziki
17993-te Chevau-Legers-Regt. „vacat Furst Bretzenheim”kolor pułkowy- czarny, żółte guziki
1801rozwiązanykolor pułkowy- czarny, żółte guziki
17903-te Chevau-Legers-Regt. „Wahl“kolor pułkowy – jasnozielony, białe guziki
17992-te Chevau-Legers-Regt. „Fugger”kolor pułkowy – jasnozielony, białe guziki
18041-ste Chevau-Legers-Regt. „Kurprinz“kolor pułkowy – jasnozielony, białe guziki
18061-ste Chevau-Legers-Regt. „Kronprinz“kolor pułkowy – czarny z czerwonym obszyciem, żółte guziki
18113-te Chevau-Legers-Regt. „Kronprinz“kolor pułkowy – czarny z czerwonym obszyciem, żółte guziki
18034-te Chevau-Legers-Regt. „Bubenhofen“ (powstały z kawalerii Wurzburskiej) kolor pułkowy – czarny z czerwonym obszyciem, białe guziki
18116-te Chevau-Legers-Regt. „Bubenhofen“ kolor pułkowy – czarny z czerwonym obszyciem, białe guziki




UŁANI

Rozkazem z dnia 29 września 1813 roku utworzony został pułk ułanów/lansjerów, który składał się z czterech szwadronów (po 120 ludzi w każdym szwadronie).

Umundurowanie pułku, jego organizacja i szkolenia skopiowano z armii austriackiej. Bawarskich ułanów szkolili zresztą dezerterzy z armii austriackiej.

Na głowie czapka z wierzchem w kolorze żółtym, obszyciami i sznurkami białymi, z białą kita dla oficerów błękitno-białą.

Lansjerzy nosili ciemnozielone kurtki kroju polskiego z błękitnymi kołnierzem, mankietami, wyłogami, połami i obszyciami. Spodnie w kolorze kurtki z dwoma błękitnymi lampasami. 16 lipca 1814 roku zmieniono kolor mankietów, kołnierzy, wyłogów, obszyć, połów i lampasów na czerwony. Ułani nosili szarfy w kolorach białym i błękitnym.

Na ramionach epolety z białego metalu, guziki białe (od 1814 roku żółte). Buty krótkie (10 cm poniżej kolana) do jazdy konnej.

Trębacze na czapkach mieli kity czerwone, wyłogi, kołnierz i mankiety obszyte były na srebrno. Na plecach wyszyte mieli ,,skrzydła” w kolorze najpierw błękitnym, a potem czerwonym.

Oficerowie poza cechami charakterystycznymi dla ułanów tak jak pozostałe formacje.

Pasy oporządzenia białe, uprząż końska w czarna. Siodła w stylu lekkiej kawalerii czerwone z obszyciami białymi, i z cyfrą królewska w rogu siodła.

Na uzbrojenie wchodziła lanca z chorągiewką biało-błękitną. Do tego dochodziła szabla lekkiej kawalerii.



NATIONAL-CHEAVAULEGERS-REGIMENT (7 CHEVAULEGERS REGIMENT ,,PRINZ KARL”)

1 kwietnia 1813 roku Maksymilian Józef zdecydował się na utworzenie ochotniczej jednostki gwardii konnej. Utworzono National-Cheavaulegers-Regiment, od 20 września 1813 roku nazywany 7 pułkiem szwoleżerów ,,Prinz Karl”. Składał się on z sześciu szwadronów o 120 ludziach każdy.

W 1815 roku rozwiązano go, a w jego miejsce sformowano 1 pułk kirasjerów.

Na głowie noszono czaka z mosiężną blachą na froncie z wygrawerowaną cyfra królewską. Białe kity (dla flankierów zielone), srebrne okucia dla oficerów.

Noszono ciemnozielone kurtki z zapiciem jednorzędowym. Mankiety, kołnierze, obszycia i poły czerwone. Spodnie ciemnozielone z dwoma czerwonymi lampasami. Buty takie jak u ułanów. Białe guziki.

Pasy oporządzenia białe, siodła takie jak u ułanów. Wyposażeni w szable lekkiej kawalerii i karabinek kawaleryjski. Poza tym tak jak ułani.



OCHOTNICZY ODDZIAŁ HUZARÓW (FREIWILLIGE LANDHUSAREN)

W listopadzie 1813 roku utworzono ochotniczy pułk huzarów. Ochotników zbierano w Monachium gdzie otrzymywali uzbrojenie. Zainteresowanie było tak duże, że do maja 1814 roku sformowano osiem szwadronów o 126 ludziach każdy. W 1814 roku przekształcono pułk w ochotniczych huzarów (Freiwilliges Husaren Regiment) aby w 1815 roku utworzyć z niego 1 i 2 pułki huzarów.

Na głowie czako czarne z kitą biało-błękitną, ozdobne sznurki białe. Oficerowie i podoficerowie ozdoby te mieli srebrne, dodatkowo srebrne obręcze na szczycie czaka. Trębacze czaka w kolorze jasnozielonym, ze złotymi okuciami i ozdobami, kity czerwone.

Dołman i bryczesy w kolorze błękitnym, pelisa biała. Obszycia i guziki białe. Na bryczesach dwa białe lampasy i wyszycia w tym samym kolorze.. Kołnierze i mankiety w kolorze dołmana. Trębacze dołman, pelisę i bryczesy mieli czerwone z obszyciami i guzikami złotymi.

Oficerowie srebrne szewrony powyżej mankietów i srebrne ozdoby na dołmanie.

Czarne buty kroju węgierskiego, czarne pasy oporządzenia, czarne futrzane obszycia pelisy.

Siodła błękitne z białymi obszyciami, w rogach wyszyte białe cyfry królewskie. Od 1814 roku oficerowie owe obszycia mieli srebrne.



1 i 2 PUŁKI HUZARÓW

Kiedy w 1814 roku okazało się, że liczba ochotników do ochotniczego oddziału huzarów przewyższa pierwotnie zakładaną, zdecydowano się na utworzenie jednostki regularnej na bazie tej formacji. Utworzono ,,Freiwilliges Husaren Regiment”. Następnie ów pułk przekształcono w 1 pułk huzarów. Potem dodatkowo utworzono jeszcze drugi regiment.

Czaka tak jak u ochotniczych huzarów z tą jednak różnica, że drugi pułk nosił je w kolorze czerwonym.

Dołman, pelisa i bryczesy błękitne. Poza tym jak u ochotniczych huzarów.

Pasy oporządzenia białe.

Poza tym umundurowanie jak u ochotniczych huzarów.



OCHOTNICZY ODDZIAŁ STRZELCÓW KONNYCH

W 1805 roku na potrzeby kampanii utworzono ochotnicze oddziały strzelców pieszych i konnych. Podobnie jak w oddziałach pieszych tej formacji stosunki pomiędzy żołnierzami a oficerami były nieco swobodniejsze - żołnierze odzywali się do swoich dowódców na ,,Pan”. Ponadto w przeciwieństwie do jednostek liniowych surowo zakazane było bicie za karę żołnierzy. Jako kara mógł posłużyć jedynie areszt.

Na głowie noszono czarny bicorn z kita biało-błękitną.

Żołnierze nosili ciemnozielone fraki z zapięciem jednorzędowym o długich połach. Kołnierze, poły, mankiety, obszycia i epolety były w kolorze żółtym. Ciemnozielone spodnie z dwoma żółtymi lampasami. Żółte guziki.

Czarne pasy oporządzenia. Na uzbrojeniu para pistoletów i szabla lekkiej kawalerii.



KIRASJERZY 1815

Rozkazem z 23 marca 1815 roku dotychczasowy 7 pułk szwoleżerów przekształcono w 1 pułk kirasjerów. We wrześniu zdecydowano zaś o utworzeniu 2 pułku kirasjerów. Początkowo oddział sformowano w oparciu o kirysy i kaski zrabowane z francuskich magazynów, potem jednak zaczęto wytwarzać te elementy samodzielnie.

Na głowie stalowy hełm swoim kształtem przypominający kaski francuskich karabinierów. Czarny grzbiet ze skóry owcy dla szeregowców, dla oficerów ze skóry niedźwiedzia. Oficerowie wokół kasku mieli złote ozdoby w kształcie liści dębowych.

Kurtka błękitna z wyłogami, mankietami i kołnierzami czerwonymi. Białe bryczesy, długie buty ciężkiej kawalerii.

Kirys obustronny wzorowany na francuskim z okuciami z mosiądzu. Mankiety kirysu czerwone z obszyciem białym. Białe rękawiczki.

Siodła ze skóry owczej czarne, kapy czerwone z obszyciami białymi. Wyszyte białe cyfry królewskie na krańcach kapy. Samo siedzisko w stylu ciężkiej kawalerii.

Trębacze - mosiężne hełmy z czerwonym grzbietem (lub błękitnym na do stroju galowego), brak kirysu i złote wyszycia na mundurze galowym.

Na uzbrojeniu była para pistoletów, karabinek kawaleryjski i pałasz ciężkiej kawalerii.



GARDE DU CORPS

Wraz z utworzeniem pułku grenadierów gwardii – Grenadier-Garde-Regiment – utworzono również pułk kawalerii – Garde du Corps.

Na głowie gwardziści nosili mosiężny hełm z grzbietem ze skóry niedźwiedzia. Kask otoczony opaską z brązowej, foczej skóry. Kurtki błękitne z czerwonymi wyłogami, mankietami, kołnierzami i połami. Białe koronka wokół kołnierzy i mankietów. Białe bryczesy, czarne, skórzane buty ciężkiej kawalerii. Kirys stalowy w kolorze mosiądzu z mankietami czerwonymi z obszyciami białymi. Poza tym jak u kirasjerów. Uzbrojenie takie jak u kirasjerów. Siodła ciężkiej kawalerii z siedziskiem z białej, owczej skóry. Poza tym jak u kirasjerów. Trębacze na kaskach grzbiet czerwony lub błękitny (na specjalne okazje). Ponadto mundury trębaczy obszywane na srebrno. Reszta jak u kirasjerów.



Artyleria i inżynierowie

Tak jak reszta armii również artyleria i inżynierowie przeszli reformę. Zaprowadzone zmiany dotyczyły jednak głownie umundurowania, Bawarczycy bowiem do 1812 roku używali nadal dział podarowanych im przez Austriaków – 6–cio i 12-sto funtowych armat i 7-mio funtowych haubic. W każdej baterii znajdowały się 4 armaty i 2 haubice. Po stratach w kampanii 1812 roku, artylerię odtworzono w oparciu o sprzęt francuski. Odtworzone baterie liczyły 6 armat i dwie haubice w każdej.

Artyleria bawarska dzieliła się na dwa bataliony – 1 stanowiła jednostka artylerii konnej, 2 – artylerii pieszej. Artyleria najszybciej zaadoptowała nowe wzornictwo w mundurach – można powiedzieć, że stanowiła wzór dla całej armii – najwcześniej wprowadzono w niej nowe mundury, najwcześniej także wprowadzono system rozróżniania rang.



ARTYLERIA KONNA

W 1800 roku wprowadzono nowe mundury.

Na głowie noszono dwurożny bicorn bez ozdób. Do tego granatowa kurtka kroju szwoleżerów z długimi połami. Kołnierze, mankiety i poły szkarłatne (na połach wyszyte dodatkowo żółte granaty). Wyłogi czarne obszyte kolorem szkarłatnym. Guziki żółte, mosiężne epolety na czerwonym podkładzie. Granatowe bryczesy, krótkie kawaleryjskie buty. Pasy oporządzenia czarne. U oficerów całe oporządzenie okute złotem. Trębacze swoje kołnierze i wyłogi obszyte mieli kolorem złotym. Złote wyszycia na rękawach. Pasy oporządzenia czarne. U oficerów całe oporządzenie okute złotem.

W 1801 roku wprowadzono niewielkie zmiany w umundurowaniu

Na głowie noszono kask w wersji kawaleryjskiej z czerwoną kitą z lewej strony kasku. Na froncie metalowa blacha z cyfrą elektorską/królewską, Na przedzie obręczy wygrawerowany napis ,,ARTILLERIE REGIMENT”. Oficerowie grzbiety kasków zrobione ze skóry niedźwiedzia, kanonierzy ze skóry owcy oraz białe pióropusze zamiast czerwonych. Kurtki kroju szwoleżerów, z krótkimi połami w kolorze granatowym. Poza tym jak wcześniej

Siodła kroju dragonów (ciężkiej kawalerii) – granatowe obszyte na czerwono. Siedzisko dla kanonierów z białej skóry owcy, dla oficerów z czarnej skóry niedźwiedzia.

Artylerzyści uzbrojeni byli w szablę kawaleryjską i pistolet. Szare płaszcze.



ARTYLERIA PIESZA

Tak jak w przypadku artylerii konnej poza: kurtką granatową kroju piechoty (do 1801 roku wersja z długimi połami); kolory mankietów, wyłogów i kołnierzy tak jak w przypadku artylerii konnej. W miejsce butów kawaleryjskich czarne kamasze z żółtymi guzikami. Białe pasy oporządzenia.

Dobosze tak jak dla piechoty – żółte obszycia wyłogów, rękawów, kołnierzy i naramienników. Żółte wyszycia na rękawach. Do 1812 roku oficerowie nosili szarfy oficerskie. Potem noszono ryngraf oficerski. Poza tym jak w piechocie.

Na uzbrojenie do 1808 roku wchodził tasak grenadierski i pistolet. Od 1808 roku w miejsce pistoletu wprowadzono karabinki kawaleryjskie. Tak jak w przypadku piechoty do 1808 roku noszono skórzane torby przewieszane na prawym ramieniu. Od 1808 roku w ich miejsce wprowadzono tornistry.



KOMPANIE POCIĄGOWE

Do 1806 roku kompanie pociągowe nie zaliczały się do jednostek wojskowych. Podobnie jak w większości armii w tym okresie, służby te nie były specjalnie wyszkolone, często dowożeniem dział na pole bitwy zajmowali się prywatni przedsiębiorcy świadczący usługi na rzecz armii.

Do 1806 roku nosili oni czarny kapelusz z szerokim rondem. Szara kurtka z zapięciem jednorzędowym, kołnierz i mankiety błękitne. Białe guziki, szare spodnie, buty lekkiej kawalerii.

W 1806 roku po nieprzyjemnych doświadczeniach związanych z transportem dział (załogi często uciekały i pozostawiały armaty na pastwę wroga), postanowiono o zmilitaryzowaniu kompanii pociągowych. Odtąd stanowiły one integralną część armii. W całej armii istniał batalion pociągowy składający się z 8 kompanii. W całym batalionie służyło 1062 ludzi.

W miejsce kapelusza wprowadzono kawaleryjski Raupenhelm bez ozdobnej kity ani inskrypcji na froncie okucia kasku. Kurtka kroju szwoleżerów w kolorze szarym [4]. Wyłogi, mankiety, kołnierze i obszycia połów błękitne. Szare spodnie, buty lekkiej kawalerii. Srebrne epolety na błękitnym podkładzie, guziki białe. Na lewym ramieniu żołnierze nosili błękitną opaskę ze z mosiężna tarczą z cyfrą królewską.

Oficerowie wyróżniki takie jak w piechocie liniowej.

Trębacze czerwone kity do kasków, srebrne obszycia wyłogów, kołnierzy i mankietów, błękitne wyszycia na rękawach.

Do 1808 roku jedynie oficerowie uzbrojeni byli w szable kawaleryjskie. Szeregowi żołnierze nie mieli żadnej broni. Po 1808 roku pociągowi uzbrojeni zostali w szable kawaleryjskie produkcji pruskiej zawieszane na czarnym pasie.

Siodła szare z błękitnymi obszyciami dla szeregowych i srebrnymi obramowanymi błękitnymi dla oficerów.



KOMPANIA ARTYLERII LEKKIEJ

W kwietniu 1811 roku utworzono odrębna, elitarną jednostkę artylerii - ,,Konigliches Artillerie Corps”. W jej skład wchodził regiment artylerii, batalion pociągowy i kompania rzemieślników. Była to elitarna jednostka, jej mundur nie wyróżniał się jednak specjalnie.

Umundurowanie szeregowców, oficerów i trębaczy było identyczne z tym noszonym przez szwoleżerów. Kurtki i spodnie granatowe – wyłogi, mankiety, poły i kołnierze – czerwone. Uzbrojenie takie jak w przypadku artylerii konnej.



INŻYNIEROWIE

Podobnie jak przed 1799 rokiem inżynierowie stanowili elitę armii – najlepiej wykształceni i wyszkoleni byli prawdziwą chlubą armii.

W zasadzie nosili oni te same mundury jak artyleria piesza, jedyną różnicą były białe guziki w miejsce żółtych i białe obszycia dziurek od guzików na wyłogach i mankietach kurtki. Ponadto ich kurtki były zawsze w wersji z długimi połami – tak jak artylerzyści do 1801 roku na głowie nosili dwurożne bicorny.



KOMPANIA PONTONIERÓW

W 1813 roku na krótko powstała kompania pontonierów. Składała się z ludzi zabranych z jednostek legionów ruchomych, którzy w cywilu zajmowali się obróbką drewna, budownictwem itp.

Początkowo nie nosili oni jednolitych mundurów. Żołnierze zachowali swoje dawne mundury. Potem ujednolicono mundur wzorując się jednak na uniformach noszonych przez legionistów. Na głowie noszono czaka z kitą czarno-czerwoną. Nad czołem mosiężna tarcza z cyfra królewską. Kurtki granatowe z zapięciem jednorzędowym. Mankiety, kołnierze i poły czerwone. Spodnie granatowe kamasze i trzewiki czarne. Poza tym dokładnie jak u legionistów. Uzbrojenie takie jak u legionistów.



Generalicja i sztaby

Bawarczycy, podobnie jak większość państw w tamtych czasach, jako najważniejszy warunek awansu do stopnia generała uważali urodzenie i znajomości. Nie mniej jednak kilku z bawarskich generałów cieszyło się dobrą opinią nawet u Napoleona.

Niewątpliwie najsłynniejszym i najzdolniejszym z nich był gen. Karol Filip de Wrede. Jego kariera wiąże się bezpośrednio z wojnami napoleońskimi. W polu działał już od 1799 roku organizując ochotnicze oddziały wojskowe do walki z rewolucyjną Francją. Za swoje zasługi otrzymał stopień pułkownika. Pod Hohenlinden był dowódcą 2 brygady Bawarskiej. Oddał ogromne zasługi osłaniając odwrót rozbitych Austriaków.

W 1801 roku otrzymał stopień generała porucznika i w 1805 roku dowodził już całą dywizją walcząc przeciwko swoim niedawnym sprzymierzeńcom. Brał udział w kampanii 1806 roku. Oddziały pod jego dowództwem zostały zepchnięte przez Rosjan z terenów Pułtuska i Serocka.

W 1809 roku objął dowództwo 2 dywizji bawarskiej. Brał czynny udział w walkach kampanii 1809 roku. Został ranny w nogę pod Wagram prowadząc swoją dywizję do ostatecznego ataku.

W 1812 roku dowodził jedną z dywizji armii bawarskiej. Jego jednostki przeprowadziły dość sprawny – na warunki w jakich się odbywał – odwrót.

W 1813 roku mając ogromne wpływy na dworze bawarskim przekonał Maksymiliana Józefa do przejścia na stronę koalicji. W 1814 roku dowodził armią austriacko-bawarską, która zagrodziła Napoleonowi drogę odwrotu spod Lipska. W bitwie pod Hanau jego wojska zostały pokonane. Napoleona powiedział o nim ,,biedny Wrede powinienem zrobić go hrabią, ale nie generałem”.

Po wyleczeniu kontuzji powrócił na stanowisko głównodowodzącego armii bawarskiej. Brał udział w walkach w czasie kampanii francuskiej. Odniósł kilka sukcesów w potyczkach z wojskami marsz. Oudinot. Brał udział w obradach kongresu wiedeńskiego. Od 1815 roku mianowany feldmarszałkiem. W 1822 roku stał się oficjalnie głównodowodzącym armii bawarskiej i prezydentem Wielkiej Rady. Zmarł w 1838 roku.

Był zdolnym dowódcą. Niewątpliwie wielokrotnie wykazał się kunsztem wojennym. Sprawdzał się jednak głównie jako podkomendny, samodzielnie nie wykazywał się specjalnymi umiejętnościami dowódczymi.

Na wyróżnienie spośród panteonu dowódców bawarskich niewątpliwie zasługuje także gen. Erazm Graf von Deroy. Urodził się w 1743 roku. Był jednym z najbardziej doświadczonych dowódców bawarskich. Oddziały pod jego komendą walczyły z wojskami rewolucyjnej Francji. W 1800 roku dowodził 1 brygadą armii bawarskiej, wraz z gen. von Wrede osłaniał odwrót pobitych Austriaków.

W 1805 roku dowodził dywizją bawarską, brał udział w walkach z Austriakami.

W 1806 roku ponownie dowodził dywizją, brał udział w walkach na Śląsku – rozbił zmierzająca na pomoc Wrocławiowi odsiecz pruską dowodzoną przez księcia Anhalt-Pleiss.

W 1809 roku został mianowany dowódca 3 dywizji bawarskiej. Jego oddziały jako pierwsze weszły w kontakt z wrogiem. Przytomne zachowanie Deroya uchroniło bawarczyków przed kompletnym rozbiciem w pierwszej bitwie pod Landshut. Jego postawa w bitwie pod Eggmuhl również zasługuje na pochwałę. Po bitwie pod Eggmuhl został oddelegowany wraz z podległymi oddziałami do Tyrolu. Brał czynny udział w tłumieniu powstania.

W 1812 roku ponownie mianowany dowódcą dywizji. Zginął w czasie pierwszej bitwy pod Połockiem prowadząc swoich żołnierzy do ataku na pozycje nieprzyjaciela. Postać ta niesłusznie pozostaje w cieniu swojego konkurenta gen. von Wrede. Był bardziej doświadczony od swojego młodszego kolegi. Wychowany na zasadach fryderycjańskich nie był ryzykantem. Rozważny, momentami wręcz kunktatorski, lecz odważny i lojalny żołnierz.



MUNDURY GENERALSKIE

Generałowie nosili długie wersje kurtek noszonych również w piechocie. Kurtki były w kolorze jasnoniebieskim, wyłogi, mankiety, kołnierze i poły w kolorze czerwonym. Generałowie artylerii wyłogi mieli czarne obszyte kolorem czerwonym. Wszystkie wyłogi, kołnierze, mankiety, poły, dziurki na guziki, były bardzo bogato zdobione srebrnymi obszyciami (u generałów artylerii złotymi). W mundurze polowym owe ozdoby były znacznie zredukowane. Białe bryczesy, buty wysokie do jazdy konnej. Generałowie artylerii bryczesy mieli w kolorze kurtek. Generałowie artylerii dodatkowo mieli dwa złote epolety.

Na głowie bicorn ze srebrnym, ząbkowanym obszyciem. Krawędzie bicorna ozdobione białymi piórkami. Jasnoniebiesko-srebrna szarfa oficerska z węzłami zwisającymi z lewej strony. Obowiązkowo laseczka i białe rękawiczki.

Siodła w kolorze czerwonym ze srebrnymi obszyciami wyobrażającymi lilie. W rogach złote cyfry elektorskie/królewskie. Oficerowie piechoty jeździli na siodłach o trapezoidalnym kształcie, oficerowie kawalerii siodła mieli w stylu lekkiej kawalerii.

Generałowie mogli nosić włosy upudrowane i ułożone w kok.

W praktyce do 1799 roku poszczególni generałowie nie wyróżniali się niczym więcej poza szarfą oficerską. Szczegółowy system rang wprowadzono dla kawalerii i artylerii w 1799 roku, w piechocie owe innowacje wprowadzono w 1802 roku.

A oto czym różniły się poszczególne rangi:

Brigadegeneral i Generalmajor – pojedyncze srebrne obszycia wyłogów, kołnierzy i mankietów, połów, tylnich kieszonek.

General-Lieutant i General – dodatkowe srebrne obszycie kołnierza, wyłogów i mankietów.



MUNDURY OFICERÓW SZTABOWYCH

Adiutanci generalscy od 1804 roku nosili stroje podobne do tych noszonych przez generałów. Różnicą był brak ozdobnych, srebrnych obszyć mankietów, wyłogów i połów. Adiutanci generałów piechoty, na złoto obszyte mieli tylko kołnierze, do tego złote obszycia dziurek na guziki. Adiutanci generałów kawalerii owe obszycia mieli w kolorze srebrnym. Na lewym ramieniu złote lub srebrne (dla kawalerii), epolety ze zwisającymi, ozdobnymi sznurkami.

Na głowie bicorn taki jak u generałów, z tą jednak różnicą, że obramowania kapelusza nie były srebrne, lecz złote. Do tego obowiązkowo kita błękitno-biała. Reszta tak jak w przypadku generałów.



Sztandary

PIECHOTA

W 1801 roku przeprowadzono reformę w kwestii sztandarów. Każdy pułk posiadał cztery sztandary – dwa Leibfahne i dwa Ordinarfahne. Każdy batalion regimentu nosił po jednej chorągwi królewskiej i pułkowej.

W październiku 1803 roku zmieniono ten zapis i każdy pułk posiadał nadal cztery chorągwie z tym, że tylko jedna z nich była Leibfahne.

W 1803 roku powrócono jednak do przydzielania po jednej fladze do każdego batalionu. Od tej pory każdy regiment posiadał jedną Leibfahne i jedną Ordinarfahne. Pierwszy batalion regimentu nosił Leibfahne, drugi Ordinarfahne. Chorągwie przypisane były jedynie do jednostek piechoty liniowej. Swoich sztandarów nie miały bataliony piechoty lekkiej.

Do 1803 roku noszono flagi malowane, które łatwo niszczyły się w trakcie działań polowych. Zdecydowano się na zastąpienie ich chorągwiami wyszywanymi, które chociaż dużo droższe, były bardziej odporne na trudy działań wojennych.

W zasadzie kiedy w 1812 roku Rosjanie zdobyli prawie wszystkie bawarskie sztandary w zasadzce na konwój je przewożący, okazało się, że wiele flag, w szczególności Leibfahnen, pochodziły jeszcze z roku 1786.

Oficjalnie w 1803 roku zmieniono wygląd Leibfahne. Ponieważ Bawaria pozyskała wiele nowych terytoriów (często protestanckich), zdecydowano się na zastąpienie wizerunku Maryi i małego Chrystusa, herbem Wittelsbachów – dynastii władców bawarskich. Umieszczony był na białym polu, otoczony na brzegach potrójną, romboidalną, biało-błękitną kratą. Jak dowodzą ocalałe egzemplarze owych sztandarów – te teoretyczne normy rzadko stosowane były w praktyce – występowało wiele różnych odmian sztandarów. Bardzo często zdarzało się, że Leib- i Ordinarfahne różniły się jedynie tłem. Leibfahne miała podkład biały, Ordinarfahne błękitny.

W 1806 roku uzyskując status królestwa, na flagach zastąpiono wizerunek czapki elektorskiej wizerunkiem korony królewskiej. Jednocześnie Ordinarfahnen od tej pory nie posiadały żadnych herbów. Były ozdobione prostą, biało-błękitną, romboidalną kratą.

W 1808 roku wprowadzono nowe flagi, które jednak użyto dopiero w 1813 roku jako uzupełnienie po stratach z 1812 roku. Wzór znacznie uproszczono. Leibfahne otoczona była nadal romboidalną, biało- błękitną kratą, z tą jednak różnicą, że na centralnym polu widniała czerwona tarcza, ze złotym herbem na skrzyżowanych mieczach. Na brzegach tarczy umieszczone były dwa lwy trzymające flagi w biało-błękitną kratę. Ponad całym tym wizerunkiem widniała cyfra królewska.

Sztandary umieszczone były na brązowym kiju z ostrzem, z wygrawerowanymi inicjałami ,,MJK”. Dodatkowo często przytwierdzano biało-błękitne wstążki, lub podobne ozdoby zależne od indywidualnych upodobań dowódców, np. wstążki z napisami ,,walczymy i umieramy za ojczyznę” etc.



KAWALERIA

Do 1803 roku w każdym pułku kawalerii znajdowały się cztery sztandary – jeden Leibstandarte i trzy Eskadronstandarten (pierwszy szwadron nosił Leibstandarte a pozostałe Eskadronstandarten).

W 1803 roku pułki szwoleżerów utraciły sztandary. Pułki kirasjerów i dragonów miały od tej pory na swoim składzie trzy chorągwie – jedną Leibstandarte i dwie Eskadronstandarten (po jednej na dwuszwadronowy dywizjon). W maju tego samego roku, ograniczono liczbę sztandarów w pułku do jednej Leibstandarte i jednej Eskadronstandarte.

W 1804 roku zlikwidowano w ogóle Eskadronstandarten i na składzie regimentu znajdowała się jedynie Leibstandarte.

W 1811 roku dwa pułki dragonów przeformowano w dwa kolejne pułki szwoleżerów. Jako jedyne jednostki tego typu zachowały one swoje chorągwie.

W 1813 roku, kiedy zdecydowano się na utworzenie pułku Garde du Corps i dwóch pułków kirasjerskich, na stan każdego z regimentów wprowadzono jedną Leibstandarte i dwie Divisionstandarten. Huzarzy, ułani ani szwoleżerowie nie nosili sztandarów.

Do 1812 roku kawalerzyści nosili stare sztandary datowane na czasy wojny o sukcesję austriacką. Po 1812 roku w nowych pułkach kirasjerów i Garde du Corps wprowadzono zupełnie nowe chorągwie.

Leibstandarten były białe ze złotymi obszyciami i frędzlami, Eskadronstandarten były błękitne. Drugi dywizjon nosił Ekadronstandarte ze złotymi obszyciami i frędzlami, trzeci owe ozdoby miał w kolorze srebrnym.

Awersy flag były prawie identyczne z tymi wprowadzonymi w piechocie w 1808 roku. Jedyną różnicą było otoczenie całego herbu złotymi wyszyciami wyobrażającymi liście laurowe. W każdym z rogów flagi były umieszczone złote wyszycia wyobrażające gałązkę liści dębowych. Na rewersie znajdowała się cyfra królewska ,,MJK” otoczona wieńcem laurowym.

Garde du Corps na swoim sztandarze nie miało liści dębowych wyszytych w rogach, zamiast tego cała chorągiew obszyta była złotymi wyszyciami w kształcie dębowych gałązek.

W kirasjerskich Leibstandarten herby na awersie były srebrne a cyfry królewskie złote, w Eskadronstandarten złote były herby a srebrne cyfry królewskie.

Same flagi miały wymiary 40-45 cm na 40-45 cm. Zamontowane były na sztychach drewnianych, pomalowanych na błękitno. Pasy przytrzymujące sztandar do 1815 roku były w kolorze pułkowym, obszyte kolorem guzików danego regimentu. W 1815 roku pasy kirasjerskie były błękitne a w przypadku Garde du Corps czarne ze złotymi okuciami. Chorągwie ozdobione były złotymi sznurkami, oraz błękitno białymi wstążkami zakończonymi srebrnymi sznureczkami.



Zakończenie i tabela jednostek

Armia Bawarska czasów wojen napoleońskich, zarówno przez ludzi jej współczesnych jak i wielu historyków wojskowości, uważana jest za jedną z najlepszych w gronie państw niemieckich. Wielokrotnie dowiodła swej wysokiej wartości – w kampanii 1809 roku to właśnie między innymi zdecydowana postawa Bawarczyków zapobiegła klęsce wojsk napoleońskich.

W 1812 roku – Bawarczycy, chociaż zaniedbywani przez dowództwo wojsk cesarskich – dowiedli swej wysokiej wartości bojowej w ekstremalnych niemalże sytuacjach. Bitwy pod Połockiem niechaj będą tego najdobitniejszym dowodem.

W 1813 roku Bawarczycy bili się niechętnie, znane są przypadki przechodzenia na stronę wroga. Nie może jednak być mowy o tak powszechnej rejteradzie jak w przypadku Sasów. Zarówno po Budziszynem jak pod Luckau czy Hoyerswerda Bawarczycy walczyli bardzo dzielnie wspierając swoich Francuskich kolegów. Przejście na stronę koalicji nastąpiło w wyniku pisemnego traktatu, którego treść została przekazana Napoleonowi odpowiednio wcześnie, nie zaś tak jak w przypadku Sasów, którzy w trakcie bitwy pod Lipskiem przeszli na stronę wroga o niczym nie powiadomiwszy cesarza.

Bitwa pod Hanau nie jest wzorem do naśladowania dla potomnych – Bawarczycy chcieli otoczyć i doprowadzić do schwytania swoich niedawnych sprzymierzeńców. Niech jednak na usprawiedliwienie przemówią sami Bawarczycy – oto anegdota, która moim zdaniem genialnie wprost kwituje oskarżanie Bawarczyków o zdradę i sprzeniewierzenie się podstawowym zasadom przyzwoitości i honoru: Po bitwie pod Hanau marszałek Macdonald spotkał grupę bawarskich jeńców eskortowanych na tyły. Widząc, że wśród nich znajduje się grupa wyższych oficerów, podszedł do niech i powiedział: ,, Nie możecie chwalić sobie tego dnia. Musiał być dla Was ciężki, a straty są znaczne.” Na to jeden z nich odparł: ,, Tak, są wysokie, panie marszałku, ale nie tak wielkie, jak te poniesione przez nas w Rosji, pod waszymi rozkazami [6]”.

Armia Bawarska zasługuje również na pamięć ze względu na jej nowoczesność i nowatorstwo pewnych rozwiązań. Mundury zaprojektowane przez Rumforda skopiowane były przez Wirtembergię – do dziś uważane są za wzór, jeśli chodzi o praktyczność i komfort noszenia. Nawet z pozoru śmiesznie wyglądające Raupenhelmy skutecznie pełniły swoją funkcję ochronną.

Bawarczycy jako jedni z pierwszych doceniali wartość piechoty lekkiej – ich bataliony słynęły z doskonałego wyszkolenia i w niczym nie ustępowały najlepszym nawet pułkom francuskiej piechoty lekkiej. Co więcej, jako jedni z pierwszych wprowadzili do uzbrojenia sztucery.

Bardzo ceniona za wysoki poziom wyszkolenia była artyleria bawarska, która wielokrotnie dowiodła swej wartości – np. pod Wagram, czy Połockiem.

Podsumowując wypada stwierdzić, że Bawarczycy z całą pewnością zasłużyli sobie na wyróżnienie pośród wszystkich armii państw niemieckich.



Tabela jednostek armii bawarskiej w latach 1800-1815



Nazwa jednostki18 0018 0118 0218 0318 0418 0518 0618 0718 0818 0918 1018 1118 1218 1318 1418 15
Grenadier-garde regiment- [7]-------------++
1 pułk piechoty++++++++++++++++
2 pułk piechoty++++++++++++++++
3 pułk piechoty++++++++++++++++
4 pułk piechoty++++++++++++++++
5 pułk piechoty++++++++++++++++
6 pułk piechoty++++++++++++++++
7 pułk piechoty++++++++++++++++
8 pułk piechoty++++++++++++++++
9 pułk piechoty++++++++++++++++
10 pułk piechoty++++++++++++++++
11 pułk piechoty+++++++-/++++-----
12 pułk piechoty---+++--------++
13 pułk piechoty-----++-/+++++ (11)+ (11)+ (11)+ (11)+ (11)
14 pułk piechoty------+-/+++++ (13)+ (13)+ (13)+ (13)+ (13)
14 pułk [9] piechoty --------------++
15 pułk piechoty---------------+
16 pułk piechoty---------------+
1 batalion piechoty lekkiej++++++++++++++++
2 batalion piechoty lekkiej++++++++++++++++
3 batalion piechoty lekkiej++++++++++++++/---
4 batalion piechoty lekkiej++++++++++++++++/-
5 batalion piechoty lekkiej++++++++++++++++/-
6 batalion piechoty lekkiej+++++++++++++++/--
7 batalion piechoty lekkiej--------++++----
Freiwillige Jaeger Corps zu++++++-------++-
batalion strzelców tyrolskich-------++-------
batalion strzelców górskich---------+++----
1 batalion jegrów---------------+
2 batalion jegrów---------------+
Mobile Legionen ---------+---++-
Kawaleria18 0018 0118 0218 0318 0418 0518 0618 0718 0818 0918 1018 1118 1218 1318 1418 15
Garde du Corps---------------+
1 pułk kirasjerów+++++----+++++-+
2 pułk kirasjerów+/----++++++++---+
1 pułk dragonów++++/--/++++++++----
2 pułk dragonów++++++++++++----
1 pułk szwoleżerów+++++++++++++-/+ [9]++
2 pułk szwoleżerów+++++++++++++-/+++
3 pułk szwoleżerów++/-+++++++++++-/+++
4 pułk szwoleżerów+++++++++++++-/+++
5 pułk szwoleżerów-----------++-/+++
6 pułk szwoleżerów-----------++-/+++
7 National - Chaevau - Legers Regiment-------------++/--
pułk ułanów-------------+++
Freiwiilige Landhusaren-------------++/--
1 pułk huzarów---------------/++
2 pułk huzarów---------------/++
Freiwillige Jaeger Corps zu Pferd-----+----------




Przypisy

[1] Opis umundurowania i organizacji zaczerpnięty z: Otto von Pivka, Napoleon’s German Allies (4) Bavaria, Londyn 1991; Digby Georgie Smith, Armies of 1812 - The Grande Armie and the armies of Austria, Russia, Prussia and Turke, 2002; Liliane i Fred Funcken, Historische Uniformen – Napoleonische Zeit, 18. Jahrhundert, 19. Jahrhunder, Monachium 1989; „Uniformem de l’Armee Francaise 1690-1894 Thome V” dr Leinhart, Rene Hubert; artykuł internetowy ze strony www.histofig.com, oryginalne, barwne plansze z epoki i artykuł ze strony internetowej www. napoleon-online.de.

[2] W 1814 roku ujednolicono kolory – od tej pory wszystkie wyłogi, mankiety i kołnierze były czerwone.

[3] Otto von Pivka podaje, że fraki i spodnie były koloru jasnoniebieskiego – tak jak w piechocie liniowej. Ja swoje informacje podaje za rycinami z epoki i komentarzem zamieszczonymi na stronie www.napoleon-online.de.

[4] Digby Smith w Napoleon’s German Allies: Bawaria twierdzi, że pociągowi nosili szare kurtki z zapięciem jednorzędowym. Swoja tezę powtórzył w drugiej swojej książce, The Armies of 1812... Jednak oryginalne ryciny z epoki zamieszczone na stronie www.napoleon-online.de nie pozostawiają żadnych wątpliwości co do kroju kurtek. Podobnie w książce Historische Uniformen… Lilliane i Fred Funcken wyraźnie widać, że kurtka jest kroju szwoleżerów.

[5] Digby Smith w książce The Armies of 1812… twierdzi, że oficerowie sztabowi nie mieli ozdobnych obszyć mundurów, a ich siodła były błękitne z obszyciami srebrnymi i ze złotą cyfrą królewską/elektorską wyszytą w rogu siodła. Jednak owe informacje nie znajdują potwierdzenia w żadnej innej książce, nie odpowiadają także oryginalnym rycinom bawarskich oficerów sztabowych.

[6] Za Natalie Griffon de Pleineville, Bitwa pod Hanau 30-31 października 1813, w tł. Andrzeja Szamańskiego – artykuł internetowy.

[7] + oznacza, że jednostka ta funkcjonowała w danym roku, - że nie była ona utworzona bądź była już rozformowana, +/- - oznacza, że w danym roku jednostka została rozformowana lub przekształcona w inną, -/+ oznacza, że w danym roku jednostka została utworzona lub odbudowana.

[8] Oznacza, że pułk ten funkcjonował jako 11 (analogiczna sytuacja poniżej).

[9] Nowy 14 pułk piechoty utworzony w 1814 roku.

[10] Praktycznie przez cały 1813 rok trwało odtwarzanie strat w pułkach szwoleżerów – trwało to do 1814 roku – wtedy dopiero pułki te osiągnęły pełna siłę bojową.



Ilustracje




Komentarze

Czw 12 Sty, 2006 nEY napisał:
Witam

To jakie jednstki brały udział w walkach na Mazowszu Płockim zostało powiedziane w części pierwszej, a konkretnie w komentarzach. Gwoli jednak wyjasnienia przedstawię tę kwestię jeszcze raz:

Na Mazowszu działała odwołana ze Śląska dywizja gen. de Wrede składająca się z 2, 3, 7 i 11 pułków liniowych (sumie 8 batalionów) , 3 i 4 batalionu piechoty lekkiej i z 2 i 3 pułku szwoleżerów, do tego dochodziły dwie baterie artylerii pieszej.
Nie jest to niestety pewna informacja ale skąpość źródeł i zawirucha wojenna wtedy panująca, pozwala się tylko domyślać jakie konkretnie jednostki brały udział w tych walkach.

Skład dywizji za Otto von Pivka ,,Napoleon's German Allies (4) Bavaria" s. 24; Informacje o udziale Bawarczyków za Loraine F. Petre ,,Napoleon's campaign in Poland 1806-1807" s. 268

Pozdrawiam serdecznie
Jan Snopkiewicz

Czw 12 Sty, 2006 Gość napisał:
Ciekawe, które z tych oddziałów walczyły na Mazowszu płockim w latach 1806 - 1807

Pi± 06 Sty, 2006 nEY napisał:
Witam

Na wstępie bardzo dziękuje za tak pozytywne opinie, bardzo mi miło choć jeszcze raz chciałbym podkreślić pomoc moich kolegów, zarówno przy korekcie jak i przy znacznie moim zdaniem wzbogacających pracę rysunkach.
Z przyjemnościa jak tylko będę miał czas to napiszę kolejne, podobne prace, ale co bedzie ich tematem.......nie uprzdzajmy faktów;)
A co do niezamężnych mężczyzn:) to oczywisty efekt zaciemnienia umysłowego, zdecydowanie zgadzam się że powinno być ,,nieżonatych":).

Pozdrawiam serdecznie
Jan Snopkiewicz

Pi± 06 Sty, 2006 Robert napisał:
Wspaniały cykl. Sam, choć robię Bawarów i sporo o nich czytałem wcześniej, znalazłem wiele ciekawych dla mnie szczegółów. Bardzo solidna robota- szczerze gratuluję.
Pozdrawiam

Pi± 06 Sty, 2006 Gość napisał:
Świetny artykuł, a właściwie cały cykl. Autor bardzo rzetelnie potraktował temat. Czekam z niecierpliwością na kolejne artykuły (ciekawe na jaki temat?). P.S. W opisie jednostek nieregularnych chodzi chyba o nieżonatych mężczyzn?;-) Paweł.


Dodaj komentarz