.:Wargaming Zone:. - serwis wargamingowy - .:Artykuł - „Goń śledzia!” - czyli Prusy Królewskie 1627:.
Wargaming Zone     
Wtorek godzina 10:47,
11 grudzień 2018

„Goń śledzia!” - czyli Prusy Królewskie 1627
Data: Czw 22 Lip, 2010
Autor: Paweł Zatryb
Raport po bitwie stoczonej w realiach wojny o ujście Wisły

Starcie odbyło się dnia 10.07.2010 r. w Niepołomicach. W grze uczestniczyło 5 osób: 4 graczy z grupy małopolskiej i gość z Warszawy. Autorem scenariusza był kolejny gość ze stolicy, tj. autor raportu.

 

Wprowadzenie historyczne

Opisywane starcie miało w zamierzeniu autora oddać realia wojny polsko-szwedzkiej toczonej w latach 1626-1629 na terenie Prus Królewskich. W trakcie wojny doszło do szeregu bitew, w których zreformowana przez Gustawa II Adolfa armia szwedzka walcząca głównie za pomocą broni palnej i często w oparciu o umocnienia polowe udowodniła swoją wyższość nad operującą masami kawalerii, posiadająca mało dobrej jakościowo i odpowiednio uzbrojonej piechoty oraz słabo nasyconą artylerią armią polską. Wojna potwierdziła niewydolność systemu finansowego Rzeczypospolitej oraz stanowiła początek końca niezwyciężonej dotąd husarii.

 

Założenia:

Starcie zostało rozegrane na podstawie systemu „Wojna przez wieki" - Suplement: „Od Konstantynopola do Wiednia 1450 - 1700" (pominięto wartości dowodzenia). Scenariusz rozgrywki osadzony był w realiach kampanii 1627 r. w Prusach Królewskich i luźno oparty na bitwie pod Gniewem (1626).

 

Siły stron:

 

SIŁY POLSKIE:

 

Generał głównodowodzący (hetman): 1 figura.

morale kl.B; R (regularny); weteran; niezdyscyplinowany; pancerz: ciężki (kirys); uzbrojenie: 2 pistolety, miecz*.

 

Generał kawalerii: 1 figura.

morale kl.B; R (regularny); doświadczony; niezdyscyplinowany; pancerz: ciężki (kirys); uzbrojenie: 2 pistolety, miecz*.

 

I jednostka - chorągiew pancerna: 5 figur.

morale kl. B; R (regularni); weterani; niezdyscyplinowani; pancerz: ciężki (kolczuga); uzbrojenie: bandolet*, 2 pistolety, miecz*, topór; szyk - luźny;

 

II jednostka - I pułk jazdy.

1 pododdział (grupa główna) - chorągiew husarska: 9 figur.

morale kl. A; R (regularni); weterani; niezdyscyplinowani; pancerz: ekstra ciężki (kirys); uzbrojenie: kopia husarska*, 1 pistolet, miecz*, topór: szyk luźny;

 

2 pododdział - chorągiew husarska: 10 figur.

morale kl. C; R (regularni); doświadczeni; niezdyscyplinowani; pancerz: ciężki (kirys); uzbrojenie: kopia husarska*, 1 pistolet, miecz*, topór: szyk luźny;

 

3 pododdział - szwadron rajtarów (3 kompanie): 12 figur.

morale kl. B; R (regularni); weterani; zdyscyplinowani; pancerz: ciężki (kirys); uzbrojenie: arkebuz*, 2 pistolety*, miecz*, szyk - zwarty lub luźny; mogą szarżować.

 

4 pododdział - chorągiew pancerna: 5 figur.

morale kl. C; R (regularni); doświadczeni; niezdyscyplinowani; pancerz: ciężki (kolczuga); uzbrojenie: rohatyna (lekka kopia)*, 2 pistolety, miecz*, topór, lekka tarcza; szyk - luźny;

 

III jednostka - II pułk jazdy.

1 pododdział (grupa główna) - chorągiew husarska: 8 figur.

morale kl. B; R (regularni); weterani; niezdyscyplinowani; pancerz: ekstra ciężki; uzbrojenie: kopia husarska*, 1 pistolet, miecz*, topór: szyk luźny;

 

2 pododdział - chorągiew husarska: 10 figur.

morale kl. C; R (regularni); doświadczeni; niezdyscyplinowani; pancerz: ciężki (kirys); uzbrojenie: kopia husarska*, 1 pistolet, miecz*, topór: szyk luźny;

 

3 pododdział - chorągiew pancerna: 5 figur.

morale kl. B; R (regularni); weterani; niezdyscyplinowani; pancerz: ciężki (kolczuga); uzbrojenie: bandolet*, 2 pistolety, miecz*, topór; szyk - luźny;

 

4 pododdział - chorągiew pancerna: 5 figur.

morale kl. C; R (regularni); doświadczeni; niezdyscyplinowani; pancerz: ciężki (kolczuga); uzbrojenie: rohatyna (lekka kopia)*, 2 pistolety, miecz*, topór; lekka tarcza; szyk - luźny;

 

5 pododdział - chorągiew pancerna: 5 figur.

morale kl. C; R (regularni); doświadczeni; niezdyscyplinowani; pancerz: ciężki (kolczuga); uzbrojenie: bandolet*, 2 pistolety, miecz*, topór; szyk - luźny;

 

6 pododdział - chorągiew pancerna: 5 figur.

morale kl. D; R (regularni); niedoświadczeni; niezdyscyplinowani; pancerz: ciężki (kolczuga); uzbrojenie: rohatyna (lekka kopia)*, 2 pistolety, miecz*, topór; lekka tarcza;

szyk - luźny;

 

IV jednostka - III pułk jazdy.

1 pododdział (grupa główna) - chorągiew lisowczyków: 4 figury.

morale kl. B; R (regularni); weterani; niezdyscyplinowani; pancerz: lekki; uzbrojenie: bandolet*, 2 pistolety, miecz*, szyk - luźny lub rozproszony;

 

2 pododdział - chorągiew lisowczyków: 4 figury.

morale kl. B; R (regularni); weterani; niezdyscyplinowani; pancerz: lekki; uzbrojenie: bandolet*, 2 pistolety, miecz*, szyk - luźny lub rozproszony;

 

3 pododdział - chorągiew kozacka: 5 figur.

morale kl. C; R (regularni); doświadczeni; niezdyscyplinowani; pancerz: średni; uzbrojenie: lekka kopia*, 1 pistolet, miecz*, szyk - luźny lub rozproszony;

 

4 pododdział - chorągiew kozacka: 10 figur.

morale kl. D; R (regularni); doświadczeni; niezdyscyplinowani; pancerz: lekki; uzbrojenie: bandolet*, 1 pistolet, miecz*, szyk - luźny lub rozproszony;

 

5 pododdział - chorągiew lekkiej jazdy: 4 figury.

morale kl. C; R (regularni); doświadczeni; niezdyscyplinowani; pancerz: lekki; uzbrojenie: łuk refleksyjny*, miecz*, lekka tarcza: szyk luźny lub szyk rozproszony;

 

6 pododdział - chorągiew lekkiej jazdy: 4 figury.

morale kl. C; R (regularni); doświadczeni; niezdyscyplinowani; pancerz: lekki; uzbrojenie: łuk refleksyjny*, miecz*, lekka tarcza: szyk luźny lub szyk rozproszony;

 

V jednostka - regiment piechoty cudzoziemskiej.

1 pododdział (grupa główna) - kompania wyborcza: 4 figury.

morale kl. C; R (regularni); weterani; zdyscyplinowani; uzbrojenie: ciężki muszkiet lontowy, miecz; szyk luźny;

 

2 pododdział - kompania piechoty: 4 figury.

morale kl. C; R (regularni); doświadczeni; zdyscyplinowani; uzbrojenie: ciężki muszkiet lontowy, miecz; szyk luźny;

 

3 pododdział - kompania piechoty: 4 figury.

morale kl. C; R (regularni); doświadczeni; zdyscyplinowani; uzbrojenie: ciężki muszkiet lontowy, miecz; szyk luźny;

 

4 pododdział - kompania piechoty: 4 figury.

morale kl. C; R (regularni); doświadczeni; zdyscyplinowani; uzbrojenie: ciężki muszkiet lontowy, miecz; szyk luźny;

 

VI jednostka

1 pododdział (grupa główna) - chorągiew piechoty polskiej: 9 figur.

morale kl. C; R (regularni); weterani; zdyscyplinowani; uzbrojenie: arkebuz*, miecz; szyk luźny;

 

2 pododdział - chorągiew piechoty polskiej: 9 figur.

morale kl. D; R (regularni); doświadczeni; zdyscyplinowani; uzbrojenie: arkebuz*, miecz; szyk luźny;

 

3 pododdział - lekkie działo (falkonet) - 6 funt. z obsługą: model + 3 figury.

morale kl. C; R (regularni); doświadczeni; zdyscyplinowani; uzbrojenie: miecz.

 

 

Ilość figur: 149

w tym:

- 2 figury dowódców

- 110 figur kawalerii

- 34 figury piechoty

- 3 figury artylerzystów

 

Uwagi:

- do ręcznej broni palnej i łuków zapas amunicji na 6 tur strzelania.

- do armaty 8 kul i 6 kartaczy.

- oddziały polskiej piechoty mogą używać tylko ognia rotacyjnego.

- artyleria może zostać umieszczona w umocnieniach.

* - BROŃ PODSTAWOWA

 

SIŁY SZWEDZKIE:

 

Generał głównodowodzący : 1 figura.

morale kl.B; R (regularny); doświadczony; zdyscyplinowany; pancerz: ciężki (kirys); uzbrojenie: 2 pistolety, miecz*;

 

Generał piechoty: 1 figura.

morale kl.B; R (regularny); doświadczony; zdyscyplinowany; pancerz: ciężki (kirys); uzbrojenie: 2 pistolety, miecz*;

 

I jednostka - regiment rajtarii szwedzkiej (4 kompanie): 16 figur.

morale kl. B; R (regularni); weterani; zdyscyplinowani; pancerz: ciężki (kirys); uzbrojenie: 2 pistolety*, miecz*, szyk - luźny; mogą szarżować.

 

II jednostka - regiment rajtarii szwedzkiej (5 kompanii): 20 figur.

morale kl. C; R (regularni); doświadczeni; zdyscyplinowani; pancerz: ciężki (kirys); uzbrojenie: 2 pistolety*, miecz*, szyk - luźny; mogą szarżować.

 

III jednostka - regiment najemnych kirasjerów niemieckich (5 kompanii): 20 figur.

morale kl. C; R (regularni); doświadczeni; zdyscyplinowani; pancerz: extra ciężki (zbroja); uzbrojenie: 2 pistolety*, miecz, szyk - zwarty, mogą szarżować szybkim kłusem.

 

IV jednostka - regiment najemnych arkebuzerów niemieckich (6 kompanii): 24 figury.

morale kl. D; R (regularni); doświadczeni; zdyscyplinowani; pancerz: ciężki (kirys); uzbrojenie: arkebuz*, 1 pistolet*, miecz, szyk - zwarty, taktyka walki: karakol.

 

V jednostka - skwadron rajtarów fińskich (3 kompanie): 12 figur.

morale kl. C; R (regularni); weterani; niezdyscyplinowani; pancerz: lekki (kolet); uzbrojenie: 1 pistolet*, miecz*, szyk - luźny lub rozproszony; mogą szarżować.

 

VI jednostka - skwadron piechoty szwedzkiej.

1 pododdział (grupa główna) - dywizjon pikinierów: 12 figur.

morale kl. B; R (regularni); weterani; zdyscyplinowani; pancerz: ciężki (kirys); uzbrojenie: pika*, miecz; szyk zwarty;

 

2 pododdział - dywizjon muszkieterów: 6 figur.

morale kl. B; R (regularni); weterani; zdyscyplinowani; uzbrojenie: ciężki muszkiet lontowy, miecz; szyk zwarty lub luźny;

 

3 pododdział - dywizjon muszkieterów: 6 figur.

morale kl. B; R (regularni); weterani; zdyscyplinowani; uzbrojenie: ciężki muszkiet lontowy, miecz; szyk zwarty lub luźny;

 

4 pododdział - dywizjon muszkieterów komenderowanych - 6 figur.

morale kl. B; R (regularni); weterani; zdyscyplinowani; uzbrojenie: muszkiet skałkowy, miecz; szyk luźny lub rozproszony;

 

5 pododdział - działo regimentowe - 3 funt. z obsługą: model + 3 figury.

morale kl. B; R (regularni); weterani; zdyscyplinowani;

 

VII jednostka - skwadron najemnej piechoty niemieckiej.

1 pododdział (grupa główna) - dywizjon pikinierów: 12 figur.

morale kl. C; R (regularni); doświadczeni; zdyscyplinowani; pancerz: ciężki (kirys); uzbrojenie: pika*, miecz; szyk zwarty;

 

2 pododdział - dywizjon muszkieterów: 6 figur.

morale kl. C; R (regularni); doświadczeni; zdyscyplinowani; uzbrojenie: ciężki muszkiet lontowy, miecz; szyk zwarty lub luźny;

 

3 pododdział - dywizjon muszkieterów: 6 figur.

morale kl. C; R (regularni); doświadczeni; zdyscyplinowani; uzbrojenie: ciężki muszkiet lontowy, miecz; szyk zwarty lub luźny;

 

4 pododdział - dywizjon muszkieterów komenderowanych - 6 figur.

morale kl. C; R (regularni); doświadczeni; zdyscyplinowani; uzbrojenie: muszkiet skałkowy, miecz; szyk luźny lub rozproszony;

 

5 pododdział - działo regimentowe - 3 funt. z obsługą: model + 2 figury.

morale kl. C; R (regularni); doświadczeni; zdyscyplinowani;

 

VIII jednostka - skwadron najemnej piechoty niemieckiej.

1 pododdział (grupa główna) - dywizjon pikinierów: 12 figur.

morale kl. D; R (regularni); doświadczeni; zdyscyplinowani; pancerz: ciężki (kirys); uzbrojenie: pika*, miecz; szyk zwarty;

 

2 pododdział - dywizjon muszkieterów: 6 figur.

morale kl. D; R (regularni); doświadczeni; zdyscyplinowani; uzbrojenie: lekki muszkiet lontowy, miecz; szyk zwarty lub luźny;

 

3 pododdział - dywizjon muszkieterów: 6 figur.

morale kl. D; R (regularni); doświadczeni; zdyscyplinowani; uzbrojenie: lekki muszkiet lontowy, miecz; szyk zwarty lub luźny;

 

4 pododdział - dywizjon muszkieterów komenderowanych - 6 figur.

morale kl. D; R (regularni); doświadczeni; zdyscyplinowani; uzbrojenie: muszkiet skałkowy, miecz; szyk luźny lub rozproszony;

 

5 pododdział - działo regimentowe - 3 funt. z obsługą: model + 2 figury.

morale kl. D; R (regularni); doświadczeni; zdyscyplinowani;

 

Ilość figur: 191

w tym:

- 2 figura dowódców.

- 92 figury kawalerii.

- 90 figur piechoty.

- 7 figur artylerzystów.

 

Uwagi:

- do ręcznej broni palnej zapas amunicji na 6 tur strzelania.

- do armat regimentowych: po 7 kul i 6 kartaczy.

- piechota może prowadzić ogień salwowy.

* - BROŃ PODSTAWOWA

 

 

Teren walk - ukazano na zdjęciu poniżej.

Wzgórza - łagodne. Lasy - rzadkie. Rzeka - niemożliwa do sforsowania. Teren błotnisty przy strumieniu - zaznaczony kolorem zielono - brązowym: grzęzawisko. Wieś - teren zabudowany. Żywopłot wokół zaoranego gruntu - liczony jak lekkie ukrycie. Teren zaorany przy wsi zaznaczony kolorem brązowym. Reduta - liczona jako ciężkie ukrycie.

Widok ogólny pola walki.

 

 

Zadania:

Strony miały następujące zadania:

  • Polacy - obronić wieś.

  • Szwedzi - zająć i utrzymać pozycję we wsi i wokół niej. Zmusić do odwrotu z tego rejonu siły przeciwnika.

 

Pozycje stron:

Polacy:

Gracze dowodzący stroną polską mogli rozstawić swoje jednostki od linii (patrząc od lewej): wzgórze nazwane (od jego kształtu) „L"- reduta - grzęzawisko - las - brzeg rzeki. Zgodnie z przyjętym planem bitwy (o czym niżej) siły polskie zostały ugrupowane w następujący sposób:

1. Cała piechota zajęła pozycję w wsi organizując obronę we wszystkich kierunkach poza strefą tyłową

2. Armaty rozstawiono na wylocie drogi biegnącej przez wieś.

3. Kawalerię rozstawiono na i za wzgórzem „L" oraz z uwagi na głębokość szyku na lewo od żywopłotu w szyku:

- III pułk jazdy:

I rzut na wzgórzu - (od lewej) chorągiew lisowczyków, chorągiew kozacka, chorągiew lekkiej jazdy (szyk luźny).

II rzut na przeciwstoku - ugrupowanie, skład i szyk jak jednostki pierwszego rzutu.

- I pułk jazdy - za III pułkiem w ugrupowaniu:

I rzut - (od lewej) chorągiew husarii nr 2, chorągiew husarii nr 1 (szyk luźny).

II rzut - chorągiew pancerna, skwadron rajtarów w kolumnie kompanii (szyk luźny).

Na lewej flance chorągwi husarii nr 2 ustawiona została w szyku luźnym przyboczna chorągiew pancerna.

- II pułk jazdy - za I pułkiem w ugrupowaniu:

I rzut - (od lewej) chorągiew husarii nr 4, chorągiew husarii nr 3 (szyk luźny).

II rzut - chorągiew pancerna nr 2, chorągiew pancerna nr 1 (szyk luźny).

III rzut - chorągiew pancerna nr 4, chorągiew pancerna nr 3 (szyk luźny).

 

Głównodowodzący oraz generał kawalerii znajdowali się na wzgórzu „L", tuż przy pierwszej linii III pułku jazdy.

Jak widać opisane ustawienie powodowało, że nie obsadzone pozostawało całe prawe skrzydło pozycji, tj. obszar pomiędzy wsią a rzeką. Dowództwo polskie zrezygnowało również z obsadzenia redut.

Gracze szwedzcy mogli rozmieszczać swoje jednostki w odległości 75 cm od pozycji przeciwnika. Parząc od strony rzeki pozycję w pierwszej linii zajmowały następujące pododdziały:

  • regiment rajtarii fińskiej - w szyku rozproszonym.

  • skwadron najemnej piechoty niemieckiej (kl. C, szyk opisano poniżej)

  • skwadron piechoty szwedzkiej (szyk - j.w.)

  • regiment rajtarii szwedzkiej (kl. C, szyk luźny).

Drugą linie tworzyły:

- skwadron najemnej piechoty niemieckiej (kl. D, szyk - j.w.) - ustawiony ok. 15 cm z tyłu za luką pomiędzy skwadronami piechoty pierwszej linii.

- regiment najemnych kirasjerów niemieckich (szyk zwarty) - około 15 cm za regimentem rajtarii szwedzkiej.

Trzecią linie tworzyły:

- regiment rajtarii szwedzkiej (kl. B, szyk luźny) - ustawiony ok. 15 cm za drugoliniowym skwadronem piechoty.

- regiment najemnej arkebuzerii niemieckiej (kl. D, szyk zwarty) - ustawiony ok. 15 cm za regimentem kirasjerów.

Skwadrony piechoty ustawiono następująco:

W centrum - dywizjon pikinierów, na jego flankach cofnięte o 4 cm - dywizjony muszkieterów. Za pikinierami - dywizjon muszkieterów komenderowanych w szyku rozproszonym (w dwóch liniach po 3 figury). Artyleria regimentowa ustawiona na prawo od prawoskrzydłowego dywizjonu muszkieterów.

 

Głównodowodzący zajął pozycję przy pierwszoliniowym regimencie rajtarii szwedzkiej, a generał piechoty przy drugoliniowym szwadronie najemnej piechoty niemieckiej.

Opisane ustawienie szwedzkich oddziałów powodowało, że szyk rozciągał się na szerokości około 2/3 pola walki. W związku z powyższym prawe skrzydło „wisiało" w pustce, gdyż pomiędzy skrajną w szyku jednostką - II regimentem rajtarów - a krańcem pola walki był las a za nim ok. 30 cm pustego pola.

 

Plan walki:

Polacy:

Rozstawienie Polaków wskazywało, że mieli oni zamiar stoczyć walkę ofensywną siłami swojej kawalerii. Ofensywną taktykę walki przyjęto po dyskusji dowódców, podczas której rozważano także defensywny plan walki, zgodnie z którym piechota i artyleria broniące wsi miały być wspierane przez ustawioną na jej obu flankach kawalerię. Jednakże zakładając, że Szwedzi posiadają znacznie więcej piechoty i artylerii, co dawałoby im przewagę w walce na wyczerpanie, zdecydowano się na wariant ofensywny.

Realizując założenia ofensywne Polacy zaplanowali uderzenie na prawe skrzydło przeciwnika głębokim ugrupowaniem jazdy. Akcje planowano rozpocząć na sygnał przekazany przez głównodowodzącego, a pułki miały kolejno ruszać na widok ruchu stojących przed nimi jednostek. Nie wykluczono też możliwości obejścia częścią sił skrzydła nieprzyjaciela. Kawaleria miała być ewentualnie wspierana dalekim ogniem artylerii. Natomiast zgrupowanie piechoty otrzymało rozkaz twardej obrony wsi. W dalszej perspektywie gracze strony polskiej zakładali, że w razie niepowodzenia ataku kawaleryjskiego jazda zostanie wycofana za wieś i będzie udzielać doraźnego wsparcia piechocie.

 

Szwedzi:

Szwedzi mieli zadanie typowo ofensywne w związku z czym nie planowano stoczenia bitwy obronnej, jednakże w dowództwie szwedzkim rozważono dwa warianty ustawienia sił. W pierwszym planowano ustawić w I rzucie całą piechotę wraz z artylerią wspomagającą, natomiast prawie cała kawaleria (bez Finów działających jako jednostka rozpoznawcza) miała stanowić II rzut. Ostatecznie gracze strony szwedzkiej zdecydowali się na ustawienie opisane powyżej. Rozkazy zakładały wykonanie przez brygadę piechoty natarcia na wieś. Lewa flanka brygady miała być chroniona przez rzekę i grzęzawiska, a prawa przez kawalerię. Zadanie rozpoznania nadrzecznych lasków powierzono regimentowi fińskich rajtarów. Bardzo prawdopodobne ataki polskiej kawalerii miały zostać odparte kombinowanymi działaniami broni połączonych, a głęboki szyk armii miał zapewnić elastyczność działań. Ogólną rezerwę stanowił bardzo dobry jakościowo regiment szwedzkiej rajtarii ustawiony w ostatnim, trzecim rzucie armii. Dalsze rozkazy głównodowodzący uzależniał od sytuacji na polu walki.

 

 

Przebieg walk:

 

Ruch 1:

Zgodnie z otrzymanymi rozkazami oddziały szwedzkie ruszają powoli naprzód. Jedynie regiment fińskich rajtarów działający w szyku rozproszonym na lewym skrzydle porusza się z pełną szybkością w kierunku pierwszego z nadrzecznych lasów. Polska lekka jazda zajmuje wzgórze „L" nie podejmując żadnych działań, ograniczając się do obserwacji przeciwnika.

 

Ruch 2:

Szwedzi nadal powoli maszerują. Finowie rozpoznają las, który jak się okazuje nie jest obsadzony przez polskie oddziały. Polskie oddziały w dalszym ciągu nie wykazują żadnej aktywności.

 

Ruch 3 :

Oddziały szwedzkie posuwają się naprzód. Ruch regimentu fińskiego powoduje, że odkrywa on miejsce ustawienia prawoskrzydłowych jednostek I pułku jazdy polskiej oraz cały II pułk jazdy. Polacy zachowują się biernie.

 

Ruch 4:

Po otrzymaniu informacji o umiejscowieniu dużych sił kawalerii przeciwnika szwedzkie dowództwo podejmuje decyzję o wzmocnieniu i przedłużeniu własnego prawego skrzydła jednostkami jazdy z II i III rzutu. Finowie kontynuują rozpoznanie. Polacy pozostają w bezruchu.

 

Ruch 5:

Szwedzka kawaleria rozpoczyna przegrupowanie. Jednocześnie polski hetman wydaje rozkaz do rozpoczęcia zaplanowanych akcji. Jednostki III pułku jazdy (lekkiej) schodzą ze wzgórza, jako pierwszy rzut uderzenia (awangarda). Finowie posuwają się wzdłuż rzeki.

 

Ruch 6:

Regiment kirasjerów zajmuje stanowisko na prawym skrzydle II regimentu rajtarii szwedzkiej. Jest nieco cofnięty w stosunku do jednostki rajtarskiej, a więc front kawalerii przyjmuje kształt schodka. Regiment arkebuzerów stanowi II rzut wspierając (jak się okaże tylko moralnie) kawalerię w pierwszej linii. Doborowy I regiment rajtarii jedzie w stronę lasu z zamiarem zajęcia go i osłonięcia prawego skrzydła całej armii. W kierunku tego lasu podąża także polska lekka kawaleria. Na szczycie wzgórza „,L" pojawia się pierwszy rzut I pułku jazdy, który natychmiast dostaje się pod ostrzał działek regimentowych szwedzkiego skwadronu pieszego. Padają pierwsi zabici, ale z uwagi na daleki dystans strzału ogień jest mało skuteczny.

 

Doborowy I regiment rajtarów przygotowuje się do odparcia ataku III pułku jazdy (lekkiej). Na lewo od rajtarów widoczny regiment kirasjerów. Na dalszym planie widoczne nadciągające chorągwie I pułku jazdy oraz schodzący ze wzgórza II pułk jazdy.

 

Ruch 7:

Chorągwie III pułku jazdy wchodzą do lasu. I pułk kontynuuje ruch pod ostrzałem artylerii wroga. Na wzgórze „L" wyjeżdża II pułk jazdy. Po stronie szwedzkiej Finowie rozpoznają las położony na prawo od wsi. Nie stwierdzają w nim obecności przeciwnika, więc ustawiają się frontem w kierunku wsi osłaniając lewe skrzydło brygady pieszej, na tym kończy się ich aktywny udział w walce.

Doborowemu I regimentowi rajtarów nie udaje się zająć całego lasu, bo jest w nim już jazda przeciwnika. W związku z tym rajtarzy zajmują pozycję, na której około 1/2 frontu formacji jest w lesie, a reszta poza nim. Pozostała kawaleria szwedzka pozostaje na dotychczas zajętych pozycjach. Brygada piechoty ciągle porusza się naprzód, ale z uwagi na fakt, że skwadrony prowadzą armaty regimentowe jej ruch jest powolny.

 

Ruch 8:

Hetman wydaje niektórym chorągwiom III pułku jazdy rozkaz szarżowania na szwedzkich rajtarów i regiment kirasjerów, ale polscy lekkokonni odmawiają szarży. Do pozycji szwedzkich zbliża się I pułk jazdy, do którego ogień otwierają muszkieterzy skwadronu szwedzkiej piechoty. Zmasowany ogień (strzelają też regimentówki) zadaje znaczne straty doborowej chorągwi husarii. Kule armatnie rażą też podążający za nią ustawiony w głębokim szyku skwadron rajtarów. Brygada szwedzkiej piechoty rozpoczyna powolny obrót w prawo całego swojego frontu. II pułk jazdy polskiej schodzi ze wzgórza, ale brakuje mu miejsca do rozwinięcia.

 

Ruch 9:

Doborowa chorągiew polskiej husarii (klasa A) rusza do szarży przeciwko II regimentowi rajtarów, a reszta husarii z I pułku jazdy uderza na kirasjerów. Jednocześnie hetman ponownie usiłuje pchnąć lekką jazdę na rajtarów w lesie, ale ta ponownie odmawia. Szarże wykonuje jedynie jedna lekka chorągiew, która uderza z boku na regiment kirasjerów (nie jest to jednak atak z flanki). Ponieważ ostrzał z regimentówek i ogień muszkieterów zadają bardzo duże straty husarii dowódca kawalerii polskiej chcąc zneutralizować zagrożenie nakazuje skwadronowi rajtarów zaatakować dokuczliwą jednostkę szwedzkiej piechoty.

 

Ruch 10:

Szarża polskich rajtarów zostaje zatrzymana salwą muszkieterów i armatek regimentowych, a rajtarzy ponoszą ciężkie straty. Szwedzcy kirasjerzy i rajtarzy wytrzymują impet szarży husarii, dochodzi do walki wręcz, w której żadna ze stron nie może uzyskać znaczącej przewagi. Wobec fiaska prób zaatakowania I regimentu rajtarii hetman wydaje chorągwiom lisowczyków rozkaz obejścia flanki przeciwnika.

 

Ruch 11:

Nieoczekiwanie dla Polaków do szarży na ich zdezorganizowaną rajtarię rusza dywizjon pikinierów skwadronu szwedzkiej piechoty. Polacy nie załamują się na widok pik i idą do kontrszarży, jednak walkę wręcz zdecydowanie przegrywają - jednostka zostaje rozbita i rzuca się do ucieczki. Szwedzka kawaleria zaczyna uzyskiwać przewagę w walce wręcz i spychać cześć husarii. Jednocześnie kirasjerzy rozbijają lekką chorągiew, która śmiała ich zaatakować. Polakom nie udaje się zabrać i w panice opuszczą pole bitwy.

 

Prowadzony przez dowódcę Brygady Piechoty atak pikinierów ze skwadronu szwedzkiego na polskich rajtarów.

 

Ruch 12 - 15 (uwaga: zostały opisane łącznie, ponieważ niedoskonałość zapisków bitewnych autora nie pozwala dokładnie umiejscowić wszystkich wydarzeń w czasie konkretnego ruchu. Zachowano jednak chronologię zdarzeń):

Na rajtarów w rejonie lasu uderza z boku chorągiew lisowczyków (nie jest to jednak atak z flanki) prowadzona osobiście przez hetmana. Wykorzystując przewagę w liczbie walczących figur w następnych ruchach lisowczycy pokonają rajtarów i zmuszą ich ostatecznie do ucieczki.

 

Patrząc od prawej – szarża chorągwi lisowczyków na flankę I reg. rajtarów. W centrum regimenty kirasjerski i II rajtarów walczą z husarią I pułku jazdy. Na lewo od jazdy widoczny skwadron szwedzki z Brygady Piechoty walczący z polską rajtarią.

 

Chorągwie husarii I pułku jazdy zostają ostatecznie rozbite w dwóch kolejnych ruchach i rzucają się do ucieczki. Duża ilość uciekających jednostek powoduje liczne testy morale, w wyniku których do ucieczki przyłącza się chorągiew pancerna klasy D z II pułku jazdy, a pozostałe chorągwie pancerne (za wyjątkiem przybocznej), mniej liczna z chorągwi husarskich II pułku oraz licząca 5 figur chorągiew lekkiej jazdy dostają negatywne wyniki testów takie jak odwrót, wycofanie o jeden ruch, zatrzymanie. Sytuacja ta spowoduje chwilowy kryzys moralny w dowództwie polskim, ale nie zmniejszy determinacji obu wodzów. Zanim kirasjerzy i rajtarzy zdołają uporządkować swoje szyki uderzą na nich świeże jednostki przeciwnika. Uderzenie jednostek kolejnego polskiego pułku - w tym husarii - okazuje się decydująca. Rajtarzy zostają zaatakowani przez chorągiew husarii z II pułku jazdy, a rajtaria przez przyboczną chorągiew pancerną od frontu i lekką chorągiew z III pułku, która uderza na flankę przeciwnika (tym razem jest to naprawdę flanka oddziału szwedzkiego). Impetyczne natarcie Polaków załamuje zdezorganizowane pododdziały przeciwnika.

 

Odwodowy regiment arkebuzerów.
Patrząc od prawej – regiment kirasjerów ciągle walczy z husarią. Rajtarzy z II regimentu porządkują szyk po zwycięskiej walce wręcz, ale już widać kolejną chorągiew husarii szykującą się do szarży na nich. Na lewo od rajtarii widoczny szwedzki skwadron pieszy, którego armaty regimentowe ostrzeliwują szyk II pułku jazdy.

 

Ruch 16:

Uciekająca kawaleria szwedzka wpada na odwodowy regiment arkebuzerów. Jest to jednostka klasy D, a więc przyłącza się do ucieczki. Szwedzi są ścigani przez chorągiew husarii, przyboczną chorągiew pancerną, chorągiew lekkiej jazdy i dwie chorągwie lisowczyków.

 

Zakończenie bitwy:

W tym momencie dowódcy strony szwedzkiej uznali się za pobitych i walka została przerwana.

Można zastanowić się czy decyzja ta była słuszna i co byłoby dalej, gdyby walkę kontynuowano. W mojej subiektywnej ocenie dowodzący armią szwedzką podjęli właściwą decyzję. Spośród jednostek szwedzkiej kawalerii zdolny do akcji pozostał już tylko regiment fińskich rajtarów, bo pozostałe jednostki znajdowały się w stanie ucieczki. Porażka jazdy stawiała w niekorzystnym położeniu brygadę piechoty, ale przypuszczam, że piechota wycofałaby się z pola walki bez większych problemów. Należy bowiem zauważyć, że także znaczna część jednostek polskiej kawalerii uciekała, względnie była w odwrocie lub też ścigała uciekającą jazdę przeciwnika. Uporządkowanie kawalerii, wydanie jej nowych rozkazów i przerzucenie na pozycje wyjściowe dawało szwedzkiej piechocie wystarczająco dużo czasu na przeprowadzenie uporządkowanego odwrotu.

 

Patrząc od prawej – uciekające regimenty kawalerii szwedzkiej ścigane przez chorągwie polskie. Na lewym skrzydle widoczny II rzut Brygady Pieszej.

 

Straty:

Straty sił szwedzkich:

Zabici:

  • 3 x kirasjer

  • 6 x rajtar

W ostatnim ruchu w stanie ucieczki były wszystkie jednostki kawaleryjskie strony szwedzkiej poza regimentem rajtarów fińskich.

 

Straty sił polskich:

Zabici:

  • 5 x husarz

  • 2 x rajtar

  • 1 x lisowczyk

 

Uciekli z pola walki:

- 4 x lekki kawalerzysta

W ostatnim ruchu w stanie ucieczki były następujące jednostki: husaria klasy A i rajtarzy z I pułku, chorągiew pancerna z II pułku. Natomiast chorągiew husarii z II pułku, reszta chorągwi pancernych (poza przyboczną) oraz mniejsza chorągiew kozaków z III pułku miały negatywne wyniki takie jak odwrót, wycofanie o jeden ruch, zatrzymanie.

 

Ocena działań stron:

Szwedzi:

Mimo porażki dowództwo szwedzkie należy ocenić wysoko. Plan stoczenia bitwy generalnie był niezły, chociaż przyjęty szyk nie zapewniał moim zdaniem wystarczającej współpracy pomiędzy poszczególnymi rodzajami broni. Szwedzki głównodowodzący jakby zapomniał, że armia przeciwnika na pewno ma przewagę w kawalerii, a co za tym idzie jest szybsza, może łatwo koncentrować siły na wybranym kierunku uderzenia i będzie się starała uniknąć walk swojej kawalerii z jego piechotą. Lepszym rozwiązaniem byłoby chyba rozważane pierwotnie rozwinięcie sił z piechotą w I rzucie i kawalerią w rzucie II. Przyjęte ostatecznie ustawienie skutkowało tym, że na szwedzką jazdę przypadł główny ciężar prowadzenia walki, a realnego wsparcia udzielił tylko jeden skwadron pieszy. Pozostałe ograniczyły się do oddania jednego strzału ze swoich regimentowych armatek. No ale z punktu widzenia neutralnego, który przed bitwą ma wgląd w scenariusz, ustawienie oddziałów i rozkazy łatwo jest wybierać optymalne rozwiązania. Graczom pozostaje odgadywanie sił i zamiarów przeciwnika. Niewątpliwie dobrym pomysłem było użycie regimentu fińskich rajtarów do rozpoznania nadrzecznych lasów. Gdyby przeciwnik ustawił tam jakieś oddziały mogłyby one zagrozić lewej flance brygady piechoty. Szkoda tylko, że po wypełnieniu tego zadania Finowie pozostali bezczynni do końca bitwy.

Po rozpoznaniu ugrupowania przeciwnika głównodowodzący szwedzki podjął słuszną decyzję o rozwinięciu na swoim prawym skrzydle jednostek kawalerii z II i III rzutu oraz o wykonaniu przez skwadrony piechoty obrotu mającego skierować je do walki frontem wzdłuż drogi. Niewątpliwie manewr taki spowodowałby, że atakująca prawe skrzydło kawaleria przeciwnika znajdowałaby się pod flankowym ogniem armat i muszkietów. Niestety szybkość akcji jazdy polskiej uniemożliwiła realizację tego zamysłu. Biorąc pod uwagę całokształt wydarzeń należy stwierdzić, że szwedzka kawaleria została pobita w wyniku szarż przeważającej liczebnie, a często i jakościowo, jazdy polskiej. Ujmując to inaczej można powiedzieć, że gracz dowodzący szwedzką jazdą przegrał walkę nie w wyniku popełnienia jakiś błędów, lecz w wyniku przewagi przeciwnika, a w kilku przypadkach o sukcesie lub niepowodzeniu decydowały wyłącznie rzuty kostką. Wystawia mu to dobrą ocenę. Co się tyczy działań dowódcy brygady piechoty należy stwierdzić, że zrobił wszystko co mógł, aby wesprzeć własną kawalerię. Bardzo skuteczny ogień armat regimentowych i muszkieterów skwadronu szwedzkiej piechoty nie tylko zadawał straty i dezorganizował jednostki przeciwnika, ale też zmuszał Polaków do zaangażowania przeciwko niemu części sił. Bardzo dobrym pomysłem było to, że po załamaniu ogniem szarży polskich rajtarów rzucił do ataku na zdezorganizowanego przeciwnika dywizjon pikinierów, co skutkowało rozbiciem i ucieczką polskiej jednostki. Szkoda, że zabrakło mu czasu na wprowadzenie do walki pozostałych skwadronów. Być może wynik bitwy byłby inny.

 

Polacy:

Gracze dowodzący stroną polską przyjęli dobry plan bitwy, który konsekwentnie realizowali i w efekcie odnieśli zwycięstwo. Dyskutowany przed walką pomysł powierzenia głównego zadania oddziałom piechoty wspieranym w razie potrzeby przez kawalerię na szczęście dla strony polskiej został odrzucony. Jego przyjęcie skutkowałoby walką pomiędzy jednostkami piechoty, w której znaczną przewagę ilościową i jakościową miałaby strona przeciwna. Zakładając własną przewagę w kawalerii wybrano więc wariant bitwy ofensywnej, w której dążono do rozbicia kawalerii szwedzkiej zajmującej pozycje naprzeciw skoncentrowanych sił własnej jazdy. Dobrym pomysłem było też użycie niezłej jakościowo kawalerii lekkiej z III pułku jazdy do walki bezpośredniej, a nie do działań rozpoznawczych lub osłonowych (jak napisałem w opisie walki uderzenie skrzydłowe pododdziałów z tego pułku miało decydujące znaczenie dla wyniku starcia).

Mimo korzystnego z punktu widzenia strony polskiej ustawienia jednostek przeciwnika Polakom nie udało się jednak uniknąć kosztownych ataków frontalnych (zwłaszcza na piechotę) skutkujących stratami i początkowo odpieranych. Niepowodzenia czołowych szarż I i III pułku jazdy wywołały kryzys w dowództwie polskim, który został szybko przezwyciężony. Rzucenie na osłabione walką jednostki kawalerii przeciwnika pododdziałów z II pułku jazdy, doborowej przybocznej chorągwi pancernej wraz flankowy atak jazdy lekkiej przyniosło ostateczny sukces. Warto zauważyć, że o ostatecznym wyniku starcia zadecydował fakt, że strona polska wyprowadziła uderzenie pułkiem, który atakował w II rzucie.

 

Ocena scenariusza:

Niechętnie krytykuje własne dzieła ale rzetelność wymaga aby to zrobić ;) .

W trakcie rozgrywki wyszły pewne ułomności scenariusza, które miały wpływ na wynik walki. Po pierwsze uważam, że części polskich jednostek dałem zbyt dobre morale i/lub wyszkolenie.

Po drugie ta sama uwaga dotyczy uzbrojenia ochronnego.

Po trzecie - dla odmiany ograniczyłem za bardzo rodzaje uzbrojenia zaczepnego klasyfikowanego jako broń podstawowa (dotyczy to zarówno Szwedów - patrz kirasjerzy bez efektywnej broni do walki wręcz, jak i niezaklasyfikowania Polakom toporów (nadziaków) jako broni podstawowej).

Po czwarte jednostki szwedzkiej kawalerii chociaż bardzo duże liczebnie były mało elastyczne w dowodzeniu co zapewniało jeździe polskiej przewagę.

Po piąte - za całkowite nieporozumienie uważam regiment arkebuzerów - przyznałem im za słabą klasę morale, co wraz jego przestarzałą taktyką walki czyniło z niego praktycznie jednostkę nieprzydatną do walki, mogącą pełnić tylko rolę wsparcia w testach.

Postaram się wyciągnąć z tego właściwe wnioski.

Na koniec dodam tylko - nie traktując tego jako usprawiedliwienia, że żałuje, iż ograniczona liczba osób grających w system WPW uniemożliwia autorom scenariuszy poddanie ich pod krytyczny osąd osoby, która nie będzie uczestniczyła w planowanej walce.

 

Uwaga redakcji. Autor scenariusza nazbyt krytycznie ocenił swój scenariusz :) Na przyszłość wyszedł jeszcze jeden wniosek - muszkieterowie odkomenderowani muszą/powinni działać jako jednostka wydzielona, aby nie byli sztywno przywiązani do jednostek piechoty.

 

Na koniec autor raportu chciał podziękować wszystkim organizatorom i uczestnikom rozgrywki za miło spędzony czas.

 


Komentarze

Pon 20 Wrz, 2010 pr71 napisał:
Panowie jedno pytanie - całość rozgrywaliście na "macie" imitującej trawę (materiał z naklejoną trawą). Szukałem tego u wrgamera ale nie znalazłem może ktoś podrzucić link gdzie to można kupić?

Pi± 23 Lip, 2010 laigle napisał:
Zanim dojdzie do ożywionej dyskusji pragnę podziękować sędziemu, że fatygował się z Warszawy do Niepołomic aby zapewnić nam rozrywkę. Bitwę oceniam jako niezwykle ciekawą, w której miejsce miało co najmniej kilka interesujących epizodów taktycznych.
W uzupełnieniu scenariusza podaję siły stron w systemie punktowym, co pozwoli dodatkowo naświetlić jakie były możliwości stron:
Szwedzi - 4800 pkt, w tym 370 punktów dowodzenia co stanowi 7,7% siły punktowej
Polacy - 4296 pkt, w tym 410 punktów dowodzenia co stanowi 9,5% siły punktowej
W przypadku Polaków nie uwzględniłem wartości posiadanych przez nich umocnień. Nie wiem bowiem jakiego były rodzaju, ani też nie znam ich rozmiarów.

Pozdrawiam
- D.

Czw 22 Lip, 2010 Marcin G napisał:
W imieniu autora scenariusza zachęcam do dyskusji w komentarzach pod artykułem :)


Dodaj komentarz